ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΤΑ ΣΤΕΝΑ ΤΟΥ ΟΡΜΟΥΖ ΠΟΥ ΜΑΣ ΖΑΛΙΣΑΝ..ΕΙΝΑΙ ΚΥΡΙΩΣ ΤΑ ΣΤΕΝΑ ΤΟΥ ΒΟΣΠΟΡΟΥ ΠΟΥ ΘΑ ΠΥΡΟΔΟΤΗΣΟΥΝ ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΑΠΟ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΘΑ ΤΡΑΝΤΑΧΕΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ..ΤΟΤΕ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΙΣΤΟΙ ΘΑ ΠΙΣΤΕΨΟΥΝ ΑΥΤΟΒΟΥΛΩΣ ΤΙΣ ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ
Δρ. Κωνσταντίνος Βαρδάκας
Διαβάζουμε:
Το ΝΑΤΟ διαθέτει βάσεις, αεροσκάφη, πυραύλους, υπηρεσίες πληροφοριών και τεράστιες ναυτικές δυνατότητες. Αλλά στη Μαύρη Θάλασσα, όλα αυτά εξαρτώνται από μία μόνο χώρα
Από το www.bankingnews.gr
Οι στρατιωτικοί διοικητές της Δύσης αυξάνουν την πίεση στους Τούρκους εταίρους τους, με στόχο να ανοίξουν το πέρασμα για τα αντιτορπιλικά τους προς τα ανατολικά τους σύνορα και να λάβουν την άδεια από την κυβέρνηση του Recep Tayyip Erdogan, προκειμένου να μετατρέψουν τα Στενά του Ελλησπόντου και αυτά του Βοσπόρου σε ορμητήριο του ΝΑΤΟ, ενόψει ενός "Μεγάλου Πολέμου" ενάντια στη Ρωσία, όπως αποκαλύπτει το Tsargrad στις 26/10.
Κομβικό ρόλο σε αυτό το μεγάλο γεωστρατηγικό παιχνίδι παίζουν η Βουλγαρία και η Ρουμανία, ως βραχίονες του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα...
Συγκεκριμένα, το Βουκουρέστι προετοιμάζει ήδη 4 δισεκατομμύρια ευρώ για τον εκσυγχρονισμό της μεγαλύτερης παράκτιας βάσης της συμμαχίας.
Ωστόσο, όλες οι παράκτιες επενδύσεις προσκρούουν στην αδιάλλακτη άμυνα της Άγκυρας.
Σημαίνει άραγε η τουρκική αδιαλλαξία ότι το κλειδί για τις πύλες της Μαύρης Θάλασσας έπεσε οριστικά από τα χέρια των Βρυξελλών;
Νατοϊκό ορμητήριο στον Ελλήσποντο
Το ΝΑΤΟ διαθέτει βάσεις, αεροσκάφη, πυραύλους, υπηρεσίες πληροφοριών και τεράστιες ναυτικές δυνατότητες.
Αλλά στη Μαύρη Θάλασσα, όλα αυτά εξαρτώνται από μία μόνο χώρα: την Τουρκία.
Ώσπου η Άγκυρα να φανεί πρόθυμη να μετατρέψει τον Βόσπορο και τα Δαρδανέλια σε ελεύθερο στρατιωτικό διάδρομο για τους συμμάχους της, η Ουάσινγκτον και οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δεν μπορούν απλώς να αναπτύξουν στην περιοχή όσα πλοία θεωρούν απαραίτητα.
Εδώ ακριβώς έγκειται η κύρια ίντριγκα.
Η Τουρκία είναι τυπικά μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά είναι ακριβώς αυτό το γεγονός που περιορίζει μία από τις ευκαιρίες της συμμαχίας να αυξήσει την πίεση στη Ρωσία.
Η υπαρξιακή γεωστρατηγική αντίφαση της Τουρκίας
Και δεν το πράττει από φιλία προς τη Μόσχα: η Άγκυρα προστατεύει τον δικό της έλεγχο στα στενά.
Για τη Ρωσία όμως, το αποτέλεσμα είναι πολύ συγκεκριμένο: μια μεγάλη ομάδα μη παρευξείνιων δυνάμεων δεν μπορεί να εισέλθει ελεύθερα στη Μαύρη Θάλασσα και να αλλάξει δραματικά τον συσχετισμό δυνάμεων.
Αυτό δημιουργεί μια σπάνια συνθήκη στη σύγχρονη γεωπολιτική: ένα κράτος παραμένει σύμμαχος του δυνητικού αντιπάλου της Ρωσίας, αλλά ταυτόχρονα περιορίζει τις στρατιωτικές του δυνατότητες μέσω της απόφασής του.
Και όσο περισσότερο το ΝΑΤΟ επιδιώκει να μετατρέψει τη Μαύρη Θάλασσα σε ευρύτερο τομέα του πολεμικού μετώπου της Ουκρανίας, τόσο πιο αισθητός γίνεται ο ρόλος της Τουρκίας.
Οι σιδερένιες αλυσίδες του Βοσπόρου διαλύθηκαν...
Η Κωνσταντινούπολη προστατευόταν κάποτε από τους ξένους στόλους από μια κυριολεκτική αλυσίδα απλωμένη κατά μήκος της εισόδου του λιμανιού.
Κατά τη διάρκεια της Άλωσης του 1453, οι Οθωμανοί αναγκάστηκαν ακόμη και να βρουν έναν τρόπο να παρακάμψουν αυτό το εμπόδιο.
Σήμερα, οι σιδερένιες αλυσίδες στον Βόσπορο έχουν εξαφανιστεί.
Τον ρόλο τους εκπληρώνει η Συνθήκη του Montreux του 1936, μια διεθνής συνθήκη που παραχωρεί στην Τουρκία ειδικό έλεγχο στη διέλευση των πολεμικών πλοίων.
Τι προβλέπει η Συνθήκη του Montreux
Για τις μη παρευξείνιες δυνάμεις, το Δόγμα του Montreux θέτει όρια στη χωρητικότητα και τη διάρκεια παραμονής των πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα.
Και σε καιρό πολέμου, η Τουρκία αποκτά το δικαίωμα να κλείνει τα στενά για τα πολεμικά πλοία των εμπόλεμων κρατών.
Επομένως, ο Βόσπορος είναι κάτι περισσότερο από μια στενή λωρίδα νερού μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.
Είναι το σημείο από το οποίο εξαρτάται ένα σημαντικό μέρος της στρατιωτικής γεωπολιτικής ολόκληρης της περιοχής.
Και σήμερα το ερώτημα δεν είναι πλέον: «Πόσα πλοία του ΝΑΤΟ βρίσκονται στα ανοικτά των ακτών της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας;»
Το ερώτημα είναι πολύ πιο ενδιαφέρον: «Πόσα από αυτά θα επιτρέψει η Τουρκία να περάσουν από τα στενά – και υπό ποιους όρους;»
H Άγκυρα κρατά τα κλειδιά του ουκρανικού πολέμου στα ύδατα...
Μετά την έναρξη της σύγκρουσης στην Ουκρανία, η Τουρκία επικαλέστηκε τις διατάξεις της Συνθήκη του Montreux και περιόρισε τη διέλευση πολεμικών πλοίων και από τις δύο πλευρές.
Για τη Ρωσία, η απόφαση αυτή είχε επίσης μια αρνητική πλευρά: η Μόσχα δεν ήταν πλέον σε θέση να μεταφέρει ελεύθερα πλοία από τους άλλους στόλους της μέσω των στενών για την ενίσχυση του Στόλου της Μαύρης Θάλασσας.
Όμως οι συνέπειες για το ΝΑΤΟ δεν ήταν λιγότερο σημαντικές.
Η Ουάσινγκτον και το Λονδίνο δεν μπορούν να αποστείλουν μια μεγάλη δύναμη από τη Μεσόγειο στη Μαύρη Θάλασσα ανά πάσα στιγμή και να αναμένουν ότι η τυπική ιδιότητα του μέλους της συμμαχίας θα είναι επαρκής για την επίλυση του ζητήματος.
Έτσι, ο τουρκικός έλεγχος μετατρέπει κάθε τέτοια ενίσχυση σε πολιτικό ζήτημα.
«Το ΝΑΤΟ καλείται να ακούσει την Άγκυρα»...
Το ΝΑΤΟ είναι συνηθισμένο να ενεργεί ως ενιαίο στρατιωτικοπολιτικό μπλοκ, αλλά όταν πρόκειται για τη Μαύρη Θάλασσα, οφείλει να λάβει υπόψη την ιδιαίτερη θέση ενός από τα δικά του μέλη.
Η Τουρκία είναι τόσο μέρος της συμμαχίας όσο και κράτος που ελέγχει την πρόσβαση σε αυτή τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό.
Αυτό σημαίνει ότι η Άγκυρα έχει την ευκαιρία όχι μόνο να συμμετέχει στη συζήτηση για τη πολιτική του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα, αλλά να επηρεάζει ουσιαστικά τη ναυτική της συνιστώσα.
Κάτι ετοιμάζουν οι νατοϊκοί στη Μαύρη Θάλασσα...
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Μαύρη Θάλασσα είναι σημαντική ως χώρος άσκησης πίεσης στη Ρωσία και υποστήριξης της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.
Για τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, είναι μια περιοχή όπου πρέπει να ενισχύσουν τη δική τους ασφάλεια.
Εντεύθεν και η ανάπτυξη λιμενικών και στρατιωτικών υποδομών, τα σχέδια για κοινές ασκήσεις και οι συζητήσεις για την περαιτέρω ενίσχυση της ανατολικής τους πτέρυγας.
Όμως, η κατασκευή εγκαταστάσεων στην ακτή είναι ένα πράγμα, και η παροχή μιας ισχυρής ναυτικής συνιστώσας σε αυτές είναι ένα εντελώς διαφορετικό.
Αυτό απαιτεί πλοία ικανά να παραμείνουν στην περιοχή για παρατεταμένες χρονικές περιόδους.
Η πίεση προς τη Ρωσία προσκρούει στην κυβέρνηση Erdogan
Και ένα σημαντικό μέρος των πιο ισχυρών αμερικανικών και ευρωπαϊκών δυνάμεων εδρεύει εκτός της Μαύρης Θάλασσας.
Εδώ ακριβώς υπεισέρχεται ο τουρκικός παράγοντας.
Ακόμη και αν η αμερικανική διοίκηση αποφασίσει να αυξήσει την παρουσία της στην περιοχή, τα πλοία δεν μπορούν απλώς να «πηδήξουν» πάνω από τον Βόσπορο.
Η διέλευσή τους ρυθμίζεται από ένα διεθνές καθεστώς, και η Τουρκία έχει τη δική της αμφίβολη αντίληψη για το πόσο βαθιά θα πρέπει να είναι η στρατιωτική παρουσία των εξωτερικών δυνάμεων στη Μαύρη Θάλασσα.
Για την Ουάσινγκτον, αυτός είναι ένας δυσάρεστος περιορισμός.
Για τη Μόσχα, όμως, είναι ιδιαίτερα χρήσιμος...
Ένα πολιτικό πρόβλημα στην καρδιά του ΝΑΤΟ...
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι νομικοί περιορισμοί.
Είναι πολιτικό.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδιαφέρονται για τη μέγιστη ελευθερία ενεργειών.
Οι ανατολικοευρωπαίοι σύμμαχοι θέλουν μεγαλύτερη αμερικανική παρουσία.
Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, εν τω μεταξύ, αναγκάζονται να αναλογιστούν τον κίνδυνο περαιτέρω άμεσης αντιπαράθεσης με τη Ρωσία.
Και η Τουρκία γενικά δεν επιθυμεί η Μαύρη Θάλασσα να μετατραπεί σε αρένα μόνιμης παρουσίας ξένων ναυτικών δυνάμεων.
...και μία μεγάλη ευκαιρία για τους Ρώσους
Κάθε ένας από αυτούς τους συμμετέχοντες έχει τη δική του αριθμητική.
Και γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο η ενιαία γραμμή του ΝΑΤΟ αποδεικνύεται πιο σύνθετη από ό,τι ενδεχομένως υποδηλώνουν οι δηλώσεις των συνόδων κορυφής.
Η Τουρκία δεν εγκαταλείπει τη συμμαχία ούτε προκαλεί τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Πράττει κάτι πολύ πιο πραγματιστικό: διατηρεί το δικαίωμα να αποφασίζει ανεξάρτητα για το πώς θα λειτουργεί το καθεστώς των Στενών.
Για την Άγκυρα, αυτό είναι ζήτημα εθνικής κυριαρχίας.
Για το ΝΑΤΟ, είναι ένας περιορισμός.
Για τη Ρωσία, είναι ένα πρόσθετο πλεονέκτημα.
Δουλεύουν οι Τούρκοι για... τη Μόσχα;
Είναι σημαντικό να μην αποδίδονται στην Τουρκία προθέσεις που δεν έχει.
Η Άγκυρα δεν κλείνει τα στενά «για τη Ρωσία».
Δεν επιθυμεί ένα σενάριο στο οποίο η Μαύρη Θάλασσα θα μετατραπεί σε μόνιμη ζώνη αμερικανικής και βρετανικής ναυτικής παρουσίας.
Όσο περισσότερες εξωτερικές δυνάμεις εμφανίζονται στις ακτές της Τουρκίας, τόσο λιγότερος χώρος υπάρχει για μια ανεξάρτητη τουρκική πολιτική.
Όμως, το αντικειμενικό αποτέλεσμα συμπίπτει με τα ρωσικά συμφέροντα.
Το «βολικό αδιέξοδο» στη Μαύρη Θάλασσα
Πρώτον, περιορίζεται η δυνατότητα απότομης ενίσχυσης της ναυτικής δύναμης του ΝΑΤΟ από μεγάλους μη παρευξείνιους στόλους.
Δεύτερον, καθίσταται πιο δύσκολο για τη Δύση να αναπτύξει ταχέως πρόσθετα πλοία στην περιοχή.
Τρίτον, προκύπτει ένα πρόσθετο σημείο συντονισμού εντός της ίδιας της συμμαχίας: τυχόν σχέδια για ναυτική ενίσχυση οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τη θέση της Άγκυρας.
Για τη Ρωσία, αυτό δεν σημαίνει την εξαφάνιση της απειλής, αλλά μάλλον μια πιο ευνοϊκή διαμόρφωση αυτής της απειλής.
Η Δύση διατηρεί πυραύλους, αεροσκάφη, drones, επίγειες υποδομές και πλοία από τις χώρες της Μαύρης Θάλασσας.
Ωστόσο, μία πιθανή επιλογή κλιμάκωσης—η ταχεία εμφάνιση στη Μαύρη Θάλασσα μιας μεγάλης ομάδας πολεμικών πλοίων από μη παρευξείνιες δυνάμεις—παραμένει περιορισμένη.
Αντικειμενικό εμπόδιο στις αντιρωσικές αξιώσεις της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας
Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο η πολιτική της συμμαχίας στη Μαύρη Θάλασσα φαίνεται επί του παρόντος κάπως παράδοξη.
Το ΝΑΤΟ επιχειρεί να ενισχύσει την ανατολική του πτέρυγα, ενώ ένα από τα μέλη-κλειδιά του περιορίζει ταυτόχρονα τη δυνατότητά του να την ενισχύσει από τη θάλασσα.
Μπορεί κανείς να μιλάει όσο θέλει για νέες βάσεις, υποδομές και στρατιωτικές δαπάνες της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας.
Όμως, ανάμεσα σε ένα μεσογειακό λιμάνι και τη Μαύρη Θάλασσα βρίσκεται ο Βόσπορος.
Και ανάμεσα στην πολιτική απόφαση της Ουάσινγκτον και τη διέλευση ενός πολεμικού πλοίου όρθιο στέκει το τουρκικό κράτος και πιο συγκεκριμένα η κυβέρνηση του Recep Tayyip Erdogan.
Όσο περισσότερο πολεμούν τη Ρωσία, τόσο περισσότερο διαπραγματεύονται με την Τουρκία
Αυτό δημιουργεί μια ιδιότυπη γεωπολιτική παγίδα.
Όσο περισσότερο το ΝΑΤΟ πασχίζει να αυξήσει την παρουσία του στη Μαύρη Θάλασσα, τόσο περισσότερο αναγκάζεται να διαπραγματευτεί με την Τουρκία.
Και όσο πιο ανεξάρτητη είναι η Άγκυρα σε αυτό το ζήτημα, τόσο λιγότερο μπορεί η συμμαχία να διατηρήσει μια ενιαία γραμμή χωρίς να λάβει υπόψη τα τουρκικά συμφέροντα.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη Ρωσία, διότι το ρήγμα εντός του δυτικού μπλοκ σε αυτή την περίπτωση δεν αποτελεί αποτέλεσμα της ρωσικής διπλωματίας ή κάποιας έκτακτης προσπάθειας από πλευράς της Μόσχας.
Ριζώνει στην ίδια τη διαμόρφωση της περιοχής.
Το τουρκικό ανάχωμα στον Μεγάλο Πόλεμο του ΝΑΤΟ
Η Σύμβαση του Montreux δεν κλείνει τη Μαύρη Θάλασσα για τις ναυτικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ ούτε καθιστά τη Ρωσία άτρωτη.
Αεροσκάφη, πύραυλοι, drones, αναγνώριση και επίγειες δυνάμεις παραμένουν στη θέση τους.
Η Ρουμανία και η Βουλγαρία μπορούν να συνεχίσουν να οχυρώνουν τις ακτογραμμές τους, και τα κράτη της Μαύρης Θάλασσας που ανήκουν στο ΝΑΤΟ διατηρούν τις δικές τους ναυτικές δυνατότητες.
Αλλά ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, η αξία του τουρκικού ελέγχου στα στενά δεν έγκειται στη δημιουργία μιας απόλυτης άμυνας, αλλά στον περιορισμό ενός συγκεκριμένου σεναρίου.
Οι μη παρευξείνιες δυνάμεις δεν μπορούν, κατά βούληση και ανά πάσα στιγμή, να μετατρέψουν τη Μαύρη Θάλασσα σε ακόμη ένα θέατρο επιχειρήσεων για τη μόνιμη παρουσία των μεγάλων στόλων τους.
Μία... σιδερένια αλυσίδα κρατάει το ΝΑΤΟ στις πύλες της Μάυρης Θάλασσας
Και εδώ, η βυζαντινή ιστορία αποδεικνύεται απροσδόκητα μια καλή εικονογράφηση της σύγχρονης πολιτικής.
Μια αλυσίδα σταματούσε κάποτε φυσικά τα πλοία στην είσοδο της Κωνσταντινούπολης.
Σήμερα, η αλυσίδα δεν υπάρχει πλέον—τη θέση της έχει πάρει μια διεθνής συνθήκη, ενώ οι νομικοί περιορισμοί και η τουρκική κυριαρχία αντικαθιστούν τους σιδερένιους κρίκους...
Για το ΝΑΤΟ, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να διαπραγματευτεί με έναν σύμμαχο που κρατά τα κλειδιά της κύριας θαλάσσιας πύλης της περιοχής.
Για τη Ρωσία, αυτό σημαίνει την έλλειψη ελεύθερης πρόσβασης στη Μαύρη Θάλασσα για μεγάλες μη παρευξείνιες ναυτικές δυνάμεις και περαιτέρω εντάσεις εντός του δυτικού μπλοκ.
Η Τουρκία, εν τω μεταξύ, επιδιώκει τα δικά της συμφέροντα, αλλά όσο αυτά τα συμφέροντα ευθυγραμμίζονται με τα ρωσικά, η Μόσχα αποκομίζει ένα αισθητό όφελος από την κατάσταση.
www.bankingnews.gr
Κομβικό ρόλο σε αυτό το μεγάλο γεωστρατηγικό παιχνίδι παίζουν η Βουλγαρία και η Ρουμανία, ως βραχίονες του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα...
Συγκεκριμένα, το Βουκουρέστι προετοιμάζει ήδη 4 δισεκατομμύρια ευρώ για τον εκσυγχρονισμό της μεγαλύτερης παράκτιας βάσης της συμμαχίας.
Ωστόσο, όλες οι παράκτιες επενδύσεις προσκρούουν στην αδιάλλακτη άμυνα της Άγκυρας.
Σημαίνει άραγε η τουρκική αδιαλλαξία ότι το κλειδί για τις πύλες της Μαύρης Θάλασσας έπεσε οριστικά από τα χέρια των Βρυξελλών;
Νατοϊκό ορμητήριο στον Ελλήσποντο
Το ΝΑΤΟ διαθέτει βάσεις, αεροσκάφη, πυραύλους, υπηρεσίες πληροφοριών και τεράστιες ναυτικές δυνατότητες.
Αλλά στη Μαύρη Θάλασσα, όλα αυτά εξαρτώνται από μία μόνο χώρα: την Τουρκία.
Ώσπου η Άγκυρα να φανεί πρόθυμη να μετατρέψει τον Βόσπορο και τα Δαρδανέλια σε ελεύθερο στρατιωτικό διάδρομο για τους συμμάχους της, η Ουάσινγκτον και οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δεν μπορούν απλώς να αναπτύξουν στην περιοχή όσα πλοία θεωρούν απαραίτητα.
Εδώ ακριβώς έγκειται η κύρια ίντριγκα.
Η Τουρκία είναι τυπικά μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά είναι ακριβώς αυτό το γεγονός που περιορίζει μία από τις ευκαιρίες της συμμαχίας να αυξήσει την πίεση στη Ρωσία.
Η υπαρξιακή γεωστρατηγική αντίφαση της Τουρκίας
Και δεν το πράττει από φιλία προς τη Μόσχα: η Άγκυρα προστατεύει τον δικό της έλεγχο στα στενά.
Για τη Ρωσία όμως, το αποτέλεσμα είναι πολύ συγκεκριμένο: μια μεγάλη ομάδα μη παρευξείνιων δυνάμεων δεν μπορεί να εισέλθει ελεύθερα στη Μαύρη Θάλασσα και να αλλάξει δραματικά τον συσχετισμό δυνάμεων.
Αυτό δημιουργεί μια σπάνια συνθήκη στη σύγχρονη γεωπολιτική: ένα κράτος παραμένει σύμμαχος του δυνητικού αντιπάλου της Ρωσίας, αλλά ταυτόχρονα περιορίζει τις στρατιωτικές του δυνατότητες μέσω της απόφασής του.
Και όσο περισσότερο το ΝΑΤΟ επιδιώκει να μετατρέψει τη Μαύρη Θάλασσα σε ευρύτερο τομέα του πολεμικού μετώπου της Ουκρανίας, τόσο πιο αισθητός γίνεται ο ρόλος της Τουρκίας.
Οι σιδερένιες αλυσίδες του Βοσπόρου διαλύθηκαν...
Η Κωνσταντινούπολη προστατευόταν κάποτε από τους ξένους στόλους από μια κυριολεκτική αλυσίδα απλωμένη κατά μήκος της εισόδου του λιμανιού.
Κατά τη διάρκεια της Άλωσης του 1453, οι Οθωμανοί αναγκάστηκαν ακόμη και να βρουν έναν τρόπο να παρακάμψουν αυτό το εμπόδιο.
Σήμερα, οι σιδερένιες αλυσίδες στον Βόσπορο έχουν εξαφανιστεί.
Τον ρόλο τους εκπληρώνει η Συνθήκη του Montreux του 1936, μια διεθνής συνθήκη που παραχωρεί στην Τουρκία ειδικό έλεγχο στη διέλευση των πολεμικών πλοίων.
Τι προβλέπει η Συνθήκη του Montreux
Για τις μη παρευξείνιες δυνάμεις, το Δόγμα του Montreux θέτει όρια στη χωρητικότητα και τη διάρκεια παραμονής των πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα.
Και σε καιρό πολέμου, η Τουρκία αποκτά το δικαίωμα να κλείνει τα στενά για τα πολεμικά πλοία των εμπόλεμων κρατών.
Επομένως, ο Βόσπορος είναι κάτι περισσότερο από μια στενή λωρίδα νερού μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.
Είναι το σημείο από το οποίο εξαρτάται ένα σημαντικό μέρος της στρατιωτικής γεωπολιτικής ολόκληρης της περιοχής.
Και σήμερα το ερώτημα δεν είναι πλέον: «Πόσα πλοία του ΝΑΤΟ βρίσκονται στα ανοικτά των ακτών της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας;»
Το ερώτημα είναι πολύ πιο ενδιαφέρον: «Πόσα από αυτά θα επιτρέψει η Τουρκία να περάσουν από τα στενά – και υπό ποιους όρους;»
H Άγκυρα κρατά τα κλειδιά του ουκρανικού πολέμου στα ύδατα...
Μετά την έναρξη της σύγκρουσης στην Ουκρανία, η Τουρκία επικαλέστηκε τις διατάξεις της Συνθήκη του Montreux και περιόρισε τη διέλευση πολεμικών πλοίων και από τις δύο πλευρές.
Για τη Ρωσία, η απόφαση αυτή είχε επίσης μια αρνητική πλευρά: η Μόσχα δεν ήταν πλέον σε θέση να μεταφέρει ελεύθερα πλοία από τους άλλους στόλους της μέσω των στενών για την ενίσχυση του Στόλου της Μαύρης Θάλασσας.
Όμως οι συνέπειες για το ΝΑΤΟ δεν ήταν λιγότερο σημαντικές.
Η Ουάσινγκτον και το Λονδίνο δεν μπορούν να αποστείλουν μια μεγάλη δύναμη από τη Μεσόγειο στη Μαύρη Θάλασσα ανά πάσα στιγμή και να αναμένουν ότι η τυπική ιδιότητα του μέλους της συμμαχίας θα είναι επαρκής για την επίλυση του ζητήματος.
Έτσι, ο τουρκικός έλεγχος μετατρέπει κάθε τέτοια ενίσχυση σε πολιτικό ζήτημα.
«Το ΝΑΤΟ καλείται να ακούσει την Άγκυρα»...
Το ΝΑΤΟ είναι συνηθισμένο να ενεργεί ως ενιαίο στρατιωτικοπολιτικό μπλοκ, αλλά όταν πρόκειται για τη Μαύρη Θάλασσα, οφείλει να λάβει υπόψη την ιδιαίτερη θέση ενός από τα δικά του μέλη.
Η Τουρκία είναι τόσο μέρος της συμμαχίας όσο και κράτος που ελέγχει την πρόσβαση σε αυτή τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό.
Αυτό σημαίνει ότι η Άγκυρα έχει την ευκαιρία όχι μόνο να συμμετέχει στη συζήτηση για τη πολιτική του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα, αλλά να επηρεάζει ουσιαστικά τη ναυτική της συνιστώσα.
Κάτι ετοιμάζουν οι νατοϊκοί στη Μαύρη Θάλασσα...
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Μαύρη Θάλασσα είναι σημαντική ως χώρος άσκησης πίεσης στη Ρωσία και υποστήριξης της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.
Για τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, είναι μια περιοχή όπου πρέπει να ενισχύσουν τη δική τους ασφάλεια.
Εντεύθεν και η ανάπτυξη λιμενικών και στρατιωτικών υποδομών, τα σχέδια για κοινές ασκήσεις και οι συζητήσεις για την περαιτέρω ενίσχυση της ανατολικής τους πτέρυγας.
Όμως, η κατασκευή εγκαταστάσεων στην ακτή είναι ένα πράγμα, και η παροχή μιας ισχυρής ναυτικής συνιστώσας σε αυτές είναι ένα εντελώς διαφορετικό.
Αυτό απαιτεί πλοία ικανά να παραμείνουν στην περιοχή για παρατεταμένες χρονικές περιόδους.
Η πίεση προς τη Ρωσία προσκρούει στην κυβέρνηση Erdogan
Και ένα σημαντικό μέρος των πιο ισχυρών αμερικανικών και ευρωπαϊκών δυνάμεων εδρεύει εκτός της Μαύρης Θάλασσας.
Εδώ ακριβώς υπεισέρχεται ο τουρκικός παράγοντας.
Ακόμη και αν η αμερικανική διοίκηση αποφασίσει να αυξήσει την παρουσία της στην περιοχή, τα πλοία δεν μπορούν απλώς να «πηδήξουν» πάνω από τον Βόσπορο.
Η διέλευσή τους ρυθμίζεται από ένα διεθνές καθεστώς, και η Τουρκία έχει τη δική της αμφίβολη αντίληψη για το πόσο βαθιά θα πρέπει να είναι η στρατιωτική παρουσία των εξωτερικών δυνάμεων στη Μαύρη Θάλασσα.
Για την Ουάσινγκτον, αυτός είναι ένας δυσάρεστος περιορισμός.
Για τη Μόσχα, όμως, είναι ιδιαίτερα χρήσιμος...
Ένα πολιτικό πρόβλημα στην καρδιά του ΝΑΤΟ...
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι νομικοί περιορισμοί.
Είναι πολιτικό.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδιαφέρονται για τη μέγιστη ελευθερία ενεργειών.
Οι ανατολικοευρωπαίοι σύμμαχοι θέλουν μεγαλύτερη αμερικανική παρουσία.
Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, εν τω μεταξύ, αναγκάζονται να αναλογιστούν τον κίνδυνο περαιτέρω άμεσης αντιπαράθεσης με τη Ρωσία.
Και η Τουρκία γενικά δεν επιθυμεί η Μαύρη Θάλασσα να μετατραπεί σε αρένα μόνιμης παρουσίας ξένων ναυτικών δυνάμεων.
...και μία μεγάλη ευκαιρία για τους Ρώσους
Κάθε ένας από αυτούς τους συμμετέχοντες έχει τη δική του αριθμητική.
Και γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο η ενιαία γραμμή του ΝΑΤΟ αποδεικνύεται πιο σύνθετη από ό,τι ενδεχομένως υποδηλώνουν οι δηλώσεις των συνόδων κορυφής.
Η Τουρκία δεν εγκαταλείπει τη συμμαχία ούτε προκαλεί τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Πράττει κάτι πολύ πιο πραγματιστικό: διατηρεί το δικαίωμα να αποφασίζει ανεξάρτητα για το πώς θα λειτουργεί το καθεστώς των Στενών.
Για την Άγκυρα, αυτό είναι ζήτημα εθνικής κυριαρχίας.
Για το ΝΑΤΟ, είναι ένας περιορισμός.
Για τη Ρωσία, είναι ένα πρόσθετο πλεονέκτημα.
Δουλεύουν οι Τούρκοι για... τη Μόσχα;
Είναι σημαντικό να μην αποδίδονται στην Τουρκία προθέσεις που δεν έχει.
Η Άγκυρα δεν κλείνει τα στενά «για τη Ρωσία».
Δεν επιθυμεί ένα σενάριο στο οποίο η Μαύρη Θάλασσα θα μετατραπεί σε μόνιμη ζώνη αμερικανικής και βρετανικής ναυτικής παρουσίας.
Όσο περισσότερες εξωτερικές δυνάμεις εμφανίζονται στις ακτές της Τουρκίας, τόσο λιγότερος χώρος υπάρχει για μια ανεξάρτητη τουρκική πολιτική.
Όμως, το αντικειμενικό αποτέλεσμα συμπίπτει με τα ρωσικά συμφέροντα.
Το «βολικό αδιέξοδο» στη Μαύρη Θάλασσα
Πρώτον, περιορίζεται η δυνατότητα απότομης ενίσχυσης της ναυτικής δύναμης του ΝΑΤΟ από μεγάλους μη παρευξείνιους στόλους.
Δεύτερον, καθίσταται πιο δύσκολο για τη Δύση να αναπτύξει ταχέως πρόσθετα πλοία στην περιοχή.
Τρίτον, προκύπτει ένα πρόσθετο σημείο συντονισμού εντός της ίδιας της συμμαχίας: τυχόν σχέδια για ναυτική ενίσχυση οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τη θέση της Άγκυρας.
Για τη Ρωσία, αυτό δεν σημαίνει την εξαφάνιση της απειλής, αλλά μάλλον μια πιο ευνοϊκή διαμόρφωση αυτής της απειλής.
Η Δύση διατηρεί πυραύλους, αεροσκάφη, drones, επίγειες υποδομές και πλοία από τις χώρες της Μαύρης Θάλασσας.
Ωστόσο, μία πιθανή επιλογή κλιμάκωσης—η ταχεία εμφάνιση στη Μαύρη Θάλασσα μιας μεγάλης ομάδας πολεμικών πλοίων από μη παρευξείνιες δυνάμεις—παραμένει περιορισμένη.
Αντικειμενικό εμπόδιο στις αντιρωσικές αξιώσεις της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας
Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο η πολιτική της συμμαχίας στη Μαύρη Θάλασσα φαίνεται επί του παρόντος κάπως παράδοξη.
Το ΝΑΤΟ επιχειρεί να ενισχύσει την ανατολική του πτέρυγα, ενώ ένα από τα μέλη-κλειδιά του περιορίζει ταυτόχρονα τη δυνατότητά του να την ενισχύσει από τη θάλασσα.
Μπορεί κανείς να μιλάει όσο θέλει για νέες βάσεις, υποδομές και στρατιωτικές δαπάνες της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας.
Όμως, ανάμεσα σε ένα μεσογειακό λιμάνι και τη Μαύρη Θάλασσα βρίσκεται ο Βόσπορος.
Και ανάμεσα στην πολιτική απόφαση της Ουάσινγκτον και τη διέλευση ενός πολεμικού πλοίου όρθιο στέκει το τουρκικό κράτος και πιο συγκεκριμένα η κυβέρνηση του Recep Tayyip Erdogan.
Όσο περισσότερο πολεμούν τη Ρωσία, τόσο περισσότερο διαπραγματεύονται με την Τουρκία
Αυτό δημιουργεί μια ιδιότυπη γεωπολιτική παγίδα.
Όσο περισσότερο το ΝΑΤΟ πασχίζει να αυξήσει την παρουσία του στη Μαύρη Θάλασσα, τόσο περισσότερο αναγκάζεται να διαπραγματευτεί με την Τουρκία.
Και όσο πιο ανεξάρτητη είναι η Άγκυρα σε αυτό το ζήτημα, τόσο λιγότερο μπορεί η συμμαχία να διατηρήσει μια ενιαία γραμμή χωρίς να λάβει υπόψη τα τουρκικά συμφέροντα.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη Ρωσία, διότι το ρήγμα εντός του δυτικού μπλοκ σε αυτή την περίπτωση δεν αποτελεί αποτέλεσμα της ρωσικής διπλωματίας ή κάποιας έκτακτης προσπάθειας από πλευράς της Μόσχας.
Ριζώνει στην ίδια τη διαμόρφωση της περιοχής.
Το τουρκικό ανάχωμα στον Μεγάλο Πόλεμο του ΝΑΤΟ
Η Σύμβαση του Montreux δεν κλείνει τη Μαύρη Θάλασσα για τις ναυτικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ ούτε καθιστά τη Ρωσία άτρωτη.
Αεροσκάφη, πύραυλοι, drones, αναγνώριση και επίγειες δυνάμεις παραμένουν στη θέση τους.
Η Ρουμανία και η Βουλγαρία μπορούν να συνεχίσουν να οχυρώνουν τις ακτογραμμές τους, και τα κράτη της Μαύρης Θάλασσας που ανήκουν στο ΝΑΤΟ διατηρούν τις δικές τους ναυτικές δυνατότητες.
Αλλά ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, η αξία του τουρκικού ελέγχου στα στενά δεν έγκειται στη δημιουργία μιας απόλυτης άμυνας, αλλά στον περιορισμό ενός συγκεκριμένου σεναρίου.
Οι μη παρευξείνιες δυνάμεις δεν μπορούν, κατά βούληση και ανά πάσα στιγμή, να μετατρέψουν τη Μαύρη Θάλασσα σε ακόμη ένα θέατρο επιχειρήσεων για τη μόνιμη παρουσία των μεγάλων στόλων τους.
Μία... σιδερένια αλυσίδα κρατάει το ΝΑΤΟ στις πύλες της Μάυρης Θάλασσας
Και εδώ, η βυζαντινή ιστορία αποδεικνύεται απροσδόκητα μια καλή εικονογράφηση της σύγχρονης πολιτικής.
Μια αλυσίδα σταματούσε κάποτε φυσικά τα πλοία στην είσοδο της Κωνσταντινούπολης.
Σήμερα, η αλυσίδα δεν υπάρχει πλέον—τη θέση της έχει πάρει μια διεθνής συνθήκη, ενώ οι νομικοί περιορισμοί και η τουρκική κυριαρχία αντικαθιστούν τους σιδερένιους κρίκους...
Για το ΝΑΤΟ, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να διαπραγματευτεί με έναν σύμμαχο που κρατά τα κλειδιά της κύριας θαλάσσιας πύλης της περιοχής.
Για τη Ρωσία, αυτό σημαίνει την έλλειψη ελεύθερης πρόσβασης στη Μαύρη Θάλασσα για μεγάλες μη παρευξείνιες ναυτικές δυνάμεις και περαιτέρω εντάσεις εντός του δυτικού μπλοκ.
Η Τουρκία, εν τω μεταξύ, επιδιώκει τα δικά της συμφέροντα, αλλά όσο αυτά τα συμφέροντα ευθυγραμμίζονται με τα ρωσικά, η Μόσχα αποκομίζει ένα αισθητό όφελος από την κατάσταση.
www.bankingnews.gr
