Το κράτος δεν καταγράφει απλώς τον πολίτη, αλλά τον αξιολογεί. Η νέα πιστοληπτική βαθμολόγηση, τα πραγματικά σημερινά της όρια και η δυνατότητα μελλοντικής επέκτασης που προβλέπει ο ίδιος ο νόμος
Μέχρι σήμερα είχαμε συνηθίσει το κράτος να γνωρίζει πολλά για την οικονομική μας κατάσταση. Γνωρίζει τι εισόδημα δηλώνουμε, ποια ακίνητα διαθέτουμε, πόσο φόρο οφείλουμε, αν πληρώσαμε εμπρόθεσμα ή αν δημιουργήσαμε ληξιπρόθεσμες οφειλές. Όλα αυτά είναι καταγραφή πραγματικών γεγονότων.
Τώρα όμως γίνεται ένα βήμα παραπέρα.
Τα δεδομένα δεν χρησιμοποιούνται μόνο για να περιγράψουν τι συνέβη στο παρελθόν. Μπορούν να υποβληθούν σε στατιστική και αλγοριθμική επεξεργασία ώστε να εκτιμηθεί πώς είναι πιθανό να συμπεριφερθεί οικονομικά ο ίδιος άνθρωπος στο μέλλον.
Από την καταγραφή περνάμε στην πρόβλεψη. Και από την πρόβλεψη στη βαθμολόγηση. Αυτή είναι η πραγματικά σημαντική αλλαγή που εισάγει το νέο Σύστημα Πιστοληπτικής Αξιολόγησης.
Όχι, δεν αποκτήσαμε ξαφνικά στην Ελλάδα ένα «κινεζικού τύπου» σύστημα κοινωνικής πίστωσης. Δεν αποκτήσαμε. Αποκτήσαμε, όμως, κάτι που αξίζει πολύ μεγαλύτερη δημόσια συζήτηση από αυτή που έχει γίνει μέχρι σήμερα: ένα κρατικό σύστημα εξατομικευμένης αξιολόγησης και βαθμολόγησης της οικονομικής συμπεριφοράς του πολίτη.
Και το ερώτημα δεν είναι μόνο τι κάνει σήμερα. Είναι και μέχρι πού επιτρέπει ο ίδιος ο νόμος να εξελιχθεί αύριο.
Από τα δεδομένα στον βαθμό
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα. Δύο άνθρωποι έχουν σήμερα περίπου το ίδιο εισόδημα. Ο πρώτος δεν είχε ποτέ ληξιπρόθεσμες οφειλές. Ο δεύτερος ήταν επίσης συνεπής επί χρόνια, αλλά κάποια στιγμή έχασε τη δουλειά του. Για ένα διάστημα άφησε οφειλές, αργότερα τις ρύθμισε και σήμερα τις εξυπηρετεί κανονικά. Μέχρι τώρα η διοίκηση γνώριζε αυτά τα πραγματικά περιστατικά. Το νέο σύστημα κάνει κάτι περισσότερο. Μπορεί να επεξεργαστεί στοιχεία για εισόδημα, περιουσία, φορολογικές υποχρεώσεις, οφειλές και προηγούμενη οικονομική συμπεριφορά και να καταλήξει σε πιστοληπτική βαθμίδα. Για τα φυσικά πρόσωπα η ΚΥΑ 117786 ΕΞ 2026 προβλέπει κατηγορίες Α, Α-, Β, Β-, C και D. Από την εξαιρετική έως την εξαιρετικά χαμηλή πιστοληπτική ικανότητα και φερεγγυότητα έναντι του Δημοσίου.
Και για να παραχθεί αυτή η βαθμολογία δεν γίνεται ένας απλός μαθηματικός υπολογισμός. Η ίδια η ΚΥΑ προβλέπει στατιστική επεξεργασία ιστορικών δεδομένων και χρήση σύγχρονων αλγορίθμων μηχανικής μάθησης. Ο αλγόριθμος δηλαδή εξετάζει το χθες για να εκτιμήσει το αύριο.
Μπορεί όμως ένας αριθμός να διακρίνει εκείνον που δεν θέλει από εκείνον που δεν μπορεί;
Εδώ αρχίζει το κοινωνικό πρόβλημα. Μια καθυστέρηση πληρωμής είναι αριθμητικά εύκολο να καταγραφεί. Η αιτία της όμως μπορεί να είναι εντελώς διαφορετική από άνθρωπο σε άνθρωπο. Άλλος έχει χρήματα και επιλέγει να μην πληρώσει. Άλλος έχασε ξαφνικά την εργασία του. Ένας μικρός επαγγελματίας μπορεί να περιμένει επί μήνες να εξοφληθεί από τους πελάτες του. Μια οικογένεια μπορεί να βρέθηκε προσωρινά αντιμέτωπη με μια σοβαρή οικονομική δοκιμασία.
Περισσότερα στο ιστολόγιο
