1.- Το αθέατο τίμημα της υποχρεωτικής ψηφιοποίησης
Μας είπαν ότι το μέλλον είναι ψηφιακό.
Ότι πρέπει να γίνουμε όλοι «ψηφιακοί πολίτες». Να αποκτήσουμε ψηφιακές ταυτότητες, ενιαίους προσωπικούς αριθμούς, ψηφιακά πορτοφόλια. Να μεταφέρουμε τις συναλλαγές μας, τις σχέσεις μας με το Δημόσιο, την οικονομική και κοινωνική μας ζωή σε ηλεκτρονικά συστήματα.
Και όποιος διατυπώνει επιφυλάξεις απέναντι στην υποχρεωτικότητα αυτού του μετασχηματισμού παρουσιάζεται περίπου ως άνθρωπος που φοβάται την πρόοδο.
Μόνο που υπάρχει κάτι που σπανίως μας λένε. Ο ψηφιακός κόσμος δεν είναι καθόλου «άυλος». Το λεγόμενο «cloud» δεν είναι κάποιο σύννεφο που αιωρείται στον ουρανό. Πίσω του βρίσκονται τεράστιες βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Χιλιάδες servers που λειτουργούν αδιάκοπα. Εκατοντάδες μεγαβάτ ηλεκτρικής ισχύος. Συστήματα ψύξης. Γεννήτριες. Καλώδια. Πρώτες ύλες.
Και νερό. Πολύ νερό, ανάλογα με την τεχνολογία ψύξης που χρησιμοποιείται.
Αυτά είναι τα περίφημα Data Centers, τα κέντρα δεδομένων πάνω στα οποία οικοδομείται ο νέος ψηφιακός κόσμος.
2.- Η βαριά βιομηχανία του ψηφιακού κόσμου
Τα Data Centers είναι απαραίτητα για πλήθος χρήσιμων δραστηριοτήτων. Φιλοξενούν υπηρεσίες cloud, τραπεζικά συστήματα, τηλεπικοινωνίες, ηλεκτρονικό εμπόριο, εφαρμογές επιχειρήσεων, κρατικές ψηφιακές υπηρεσίες, streaming και πλέον, σε ολοένα μεγαλύτερο βαθμό, εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.
Δεν είναι, λοιπόν, από μόνα τους κάτι κακό. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ψηφιακή τεχνολογία παύει να αποτελεί επιλογή του ανθρώπου και μετατρέπεται σε υποχρεωτικό περιβάλλον της ζωής του. Όταν η φυσική ταυτότητα αντικαθίσταται σταδιακά από την ηλεκτρονική ταυτοποίηση. Όταν διαφορετικά μητρώα διασυνδέονται μέσω ενός ενιαίου αναγνωριστικού. Όταν η συναλλαγή με το Δημόσιο μεταφέρεται αποκλειστικά στο ψηφιακό περιβάλλον. Όταν το φυσικό χρήμα υποχωρεί μπροστά στις αποκλειστικά ηλεκτρονικές συναλλαγές. Όταν, τελικά, η δυνατότητα να ζήσει κάποιος εκτός του ψηφιακού συστήματος γίνεται ολοένα δυσκολότερη.
Τότε τα Data Centers αποκτούν και μια άλλη διάσταση. Γίνονται η υλική υποδομή της ψηφιακής εξάρτησης. Χωρίς αυτά δεν μπορεί να υπάρξει σε μεγάλη κλίμακα η διαρκής αποθήκευση, επεξεργασία και διασύνδεση των δεδομένων εκατομμυρίων ανθρώπων.
Δεν είναι λοιπόν τα ίδια τα Data Centers που αφαιρούν την ελευθερία. Είναι οι πολιτικές επιλογές που οικοδομούν επάνω τους ένα σύστημα χωρίς πραγματική δυνατότητα άρνησης.
Και αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη. Δεν είμαστε εναντίον της τεχνολογίας. Είμαστε εναντίον της υποχρεωτικότητας.
3.- Μια έκρηξη Data Centers
Η ανάπτυξή τους επιταχύνεται θεαματικά εξαιτίας της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας υπολογίζει ότι η ηλεκτρική κατανάλωση των Data Centers παγκοσμίως πρόκειται να υπερδιπλασιαστεί μέχρι το 2030 και να φθάσει περίπου τις 945 TWh ετησίως, περισσότερο από τη σημερινή συνολική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας της Ιαπωνίας. Η AI αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα αυτής της αύξησης.
Τα μεγέθη αλλάζουν. Ένα παραδοσιακό Data Center μπορεί να απαιτεί ισχύ 10–25 MW. Ένα μεγάλο hyperscale κέντρο AI μπορεί να ξεπερνά τα 100 MW.
Και η Ελλάδα έχει ήδη μπει δυναμικά σε αυτή την αγορά. Στην Ανατολική Αττική δημιουργείται ένας σημαντικός πυρήνας τέτοιων εγκαταστάσεων. Η Microsoft αναπτύσσει κέντρα στα Σπάτα και στο Κορωπί, ενώ η Data4 αναπτύσσει μεγάλο campus στην Παιανία. Το τελευταίο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον: σχεδιάζεται με δυνατότητα ισχύος έως 90 MW. Δεν μιλάμε πλέον για μερικές αίθουσες γεμάτες υπολογιστές. Μιλάμε για μια νέα μορφή βαριάς ψηφιακής βιομηχανίας.
4.- Και οι υπολογιστές διψούν
Κάθε server παράγει θερμότητα. Όσο αυξάνεται η υπολογιστική ισχύς, τόσο αυξάνεται και η ανάγκη απομάκρυνσης αυτής της θερμότητας. Και ένας από τους αποτελεσματικότερους τρόπους ψύξης είναι η χρήση νερού. Δεν χρησιμοποιούν, βέβαια, όλα τα Data Centers τις ίδιες τεχνολογίες. Υπάρχουν εγκαταστάσεις με εξατμιστική ψύξη, άλλες με cooling towers, άλλες με dry cooling και άλλες με κλειστά κυκλώματα υγρής ψύξης.
Γι' αυτό είναι ανακριβές να ισχυριστούμε ότι κάθε Data Center καταναλώνει νερό όσο μια ολόκληρη πόλη. Το πραγματικό στοιχείο όμως είναι αρκετά σοβαρό χωρίς υπερβολές.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι τα Data Centers της Ε.Ε. κατανάλωσαν το 2025 περίπου 76 δισεκατομμύρια λίτρα νερού. Και επισημαίνει ότι η αυξανόμενη ζήτηση για cloud και εκπαίδευση μοντέλων AI μπορεί να αυξήσει περαιτέρω την κατανάλωση, εάν δεν εφαρμοστούν τεχνολογίες χαμηλής ή μηδενικής χρήσης νερού.
Υπάρχει μάλιστα ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον ελληνικό στοιχείο. Η ίδια η Microsoft αναφέρει για τις εγκαταστάσεις της στην Ελλάδα ότι έχει επιλεγεί direct evaporative cooling. Αναφέρει ότι νερό για ψύξη θα χρησιμοποιείται όταν η θερμοκρασία υπερβαίνει τους 29,4°C και ότι το νερό θα προμηθεύεται από τους Δήμους Κορωπίου και Σπάτων. Η εταιρεία διευκρινίζει πάντως ότι υπολογίζει πως το σύστημα θα χρειάζεται νερό για ψύξη λιγότερο από το 15% του έτους.
Και εδώ ακριβώς αρχίζει το ελληνικό ερώτημα.
5.- Data Centers εκεί όπου το νερό λιγοστεύει
Τα Σπάτα, το Κορωπί και η Παιανία βρίσκονται στην Ανατολική Αττική. Και η Αττική αντιμετωπίζει ήδη πρόβλημα λειψυδρίας. Δεν πρόκειται για καταστροφολογία. Η ίδια η ΕΥΔΑΠ χαρακτήρισε το 2025 τη λειψυδρία μόνιμη πλέον πρόκληση για την Αττική. Η σημαντική μείωση των βροχοπτώσεων κατά την προηγούμενη τριετία είχε οδηγήσει σε μείωση των αποθεμάτων κατά περίπου 250 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως. Στα επίσημα στοιχεία της αναφέρεται ότι μεταξύ 2021 και 2025 η μέση ετήσια βροχόπτωση μειώθηκε περίπου κατά 25%, η εξάτμιση αυξήθηκε περίπου κατά 15% και η κατανάλωση νερού περίπου κατά 6%. Το 2026 υπήρξε βελτίωση λόγω βροχοπτώσεων και ενεργοποίησης εφεδρικών πηγών, αλλά η ΕΥΔΑΠ εξακολουθεί να εφαρμόζει σχέδιο αντιμετώπισης της λειψυδρίας, με γεωτρήσεις, πρόσθετες αντλήσεις και μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις.
Και εδώ προκύπτει μια εύλογη απορία: Πριν δημιουργήσουμε μια νέα βιομηχανία τεράστιας υπολογιστικής ισχύος στην Αττική, έχει προηγηθεί δημόσια συζήτηση για το συνολικό υδατικό της αποτύπωμα; Γνωρίζει ο πολίτης πόσο νερό θα απαιτούν συνολικά αυτές οι εγκαταστάσεις όταν ολοκληρωθούν; Γνωρίζει από πού θα προέρχεται; Γνωρίζει ποια θα είναι η μέγιστη κατανάλωσή τους τις ημέρες του καύσωνα — δηλαδή ακριβώς τις ημέρες κατά τις οποίες η ανάγκη ψύξης αυξάνεται και το υδατικό σύστημα πιέζεται περισσότερο;
6.- Η μεγάλη αντίφαση της «πράσινης ψηφιοποίησης»
Εδώ υπάρχει μια αντίφαση που πρέπει επιτέλους να συζητήσουμε.
Επί χρόνια μας παρουσιάζουν την ψηφιοποίηση ως σχεδόν συνώνυμη της οικολογικής μετάβασης. Λιγότερο χαρτί. Λιγότερες μετακινήσεις. Περισσότερες ηλεκτρονικές συναλλαγές.
Όμως ο ψηφιακός κόσμος έχει υλική υπόσταση. Για να υπάρξει χρειάζεται γη. Χρειάζεται μέταλλα και ηλεκτρονικά εξαρτήματα. Χρειάζεται τεράστια ηλεκτρική ισχύ. Χρειάζεται δίκτυα. Και σε πολλές περιπτώσεις χρειάζεται νερό.
Το «cloud» λοιπόν δεν βρίσκεται στον ουρανό. Βρίσκεται πάνω στη γη και καταναλώνει πραγματικούς φυσικούς πόρους. Και όσο περισσότερο υποχρεώνουμε ολόκληρες κοινωνίες να μεταφέρουν τη ζωή τους εκεί, τόσο περισσότερο διογκώνεται αυτή η υποδομή.
7.- Από το «δικαίωμα στην ψηφιοποίηση» στην υποχρέωση ψηφιοποίησης
Εδώ βρίσκεται και το πολιτικό ζήτημα που συνήθως απουσιάζει από τη συζήτηση.
Αν ο πολίτης επιλέγει την ψηφιακή υπηρεσία επειδή τον εξυπηρετεί, το κράτος οφείλει να του την προσφέρει.
Αν όμως ένας άλλος πολίτης επιθυμεί να ταυτοποιείται με φυσικό έγγραφο, να συναλλάσσεται με φυσική παρουσία, να χρησιμοποιεί μετρητά και να μην εντάσσεται σε ένα ενιαίο ψηφιακό οικοσύστημα, γιατί να μην έχει και αυτός το ίδιο δικαίωμα;
Γιατί η τεχνολογική ευκολία του ενός πρέπει να μετατρέπεται σε τεχνολογική υποχρέωση του άλλου; Και γιατί μια κοινωνία πρέπει να δαπανά ολοένα μεγαλύτερες ποσότητες ενέργειας, νερού και φυσικών πόρων προκειμένου να υποστηρίξει όχι απλώς την ψηφιακή επιλογή, αλλά την καθολική ψηφιακή υποχρεωτικότητα;
Αυτό είναι το ερώτημα που πρέπει να τεθεί.
8.- Μας παίρνουν την ελευθερία, θα μας πάρουν και το νερό;
Ο τίτλος δεν πρέπει να διαβαστεί κυριολεκτικά. Κανένα Data Center δεν «κλέβει» από μόνο του ούτε την ελευθερία ούτε το νερό μας.
Η πολιτική όμως που επιβάλλει έναν ολοένα πιο αποκλειστικό ψηφιακό τρόπο ζωής δημιουργεί δύο διαφορετικούς λογαριασμούς.
Ο πρώτος είναι δημοκρατικός: πόσο ελεύθερος παραμένει ο άνθρωπος όταν η συμμετοχή του στην κοινωνική και οικονομική ζωή εξαρτάται ολοένα περισσότερο από την ένταξή του σε ένα ενιαίο ψηφιακό σύστημα;
Ο δεύτερος είναι περιβαλλοντικός: πόση ενέργεια, πόσο νερό και πόσους φυσικούς πόρους είμαστε διατεθειμένοι να διαθέσουμε για να συντηρούμε αυτή την τεράστια ψηφιακή μηχανή;
Και τα δύο ερωτήματα συνδέονται από μια κοινή αρχή: το μέτρο. Η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι ο άνθρωπος τις απαιτήσεις της τεχνολογίας. Η ψηφιακή υπηρεσία πρέπει να αποτελεί δικαίωμα και δυνατότητα, όχι όρο κοινωνικής ύπαρξης. Και η ανάπτυξη των Data Centers πρέπει να υποτάσσεται στις πραγματικές δυνατότητες του τόπου που τα φιλοξενεί και όχι το αντίστροφο.
Πριν λοιπόν γεμίσουμε την Αττική με τη νέα βαριά βιομηχανία του ψηφιακού κόσμου, χρειάζονται απαντήσεις.
Πόσα Data Centers αντέχει ενεργειακά η χώρα;
Πόσα αντέχει υδατικά η Αττική;
Ποιος θα έχει προτεραιότητα σε μια περίοδο πραγματικής λειψυδρίας: ο άνθρωπος, η γεωργία ή οι servers;
Και, πάνω απ' όλα: Γιατί να πληρώνουμε με ολοένα περισσότερους φυσικούς πόρους την οικοδόμηση ενός ψηφιακού κόσμου στον οποίο δεν μας επιτρέπεται καν να επιλέξουμε αν θέλουμε να συμμετέχουμε;
Η πρόοδος δεν μετριέται με το πόσο ψηφιακή έγινε μια κοινωνία. Μετριέται με το πόσο η τεχνολογία βελτίωσε τη ζωή του ανθρώπου χωρίς να του αφαιρέσει την ελευθερία, χωρίς να εξαντλήσει τον τόπο του και χωρίς να μετατρέψει τα κοινά αγαθά σε καύσιμο της ψηφιακής μηχανής.
Γιατί το νερό είναι κοινό αγαθό. Και η ελευθερία επίσης.
ΠΗΓΗ https://www.eksodos.gr/index.php/el/sygxroni-texnologia-2/tha-mas-paroyn-kai-to-nero
