Το δημογραφικό δεν είναι «κοινωνικό ζήτημα». Δεν είναι «στατιστικό πρόβλημα».
Είναι ο πρώτος και πλέον επείγων όρος για την ύπαρξη και τη συνέχεια της Ελλάδας ως ιστορικού, πολιτικού και πολιτισμικού υποκειμένου.
Χωρίς νέες γενιές, δεν υπάρχει οικονομία. Δεν υπάρχει άμυνα. Δεν υπάρχει ασφαλιστικό σύστημα. Δεν υπάρχει έθνος.
Η σιωπηλή κατάρρευση
Τα στοιχεία της Eurostat είναι αμείλικτα: η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις πιο γερασμένες κοινωνίες της Ευρώπης. Ο δείκτης γονιμότητας παραμένει σταθερά κάτω από το 1,4 παιδιά ανά γυναίκα, όταν για απλή αναπλήρωση πληθυσμού απαιτείται 2,1.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε γενιά είναι αριθμητικά μικρότερη από την προηγούμενη.
Σημαίνει ότι το 2050 η χώρα ενδέχεται να έχει χάσει έως και 1,5 εκατομμύριο κατοίκους.
Σημαίνει ότι λιγότεροι νέοι εργαζόμενοι θα καλούνται να στηρίξουν περισσότερους συνταξιούχους.
Το ασφαλιστικό δεν θα «μεταρρυθμιστεί». Θα καταρρεύσει μαθηματικά.
Όταν οι εισφορές προέρχονται από ολοένα λιγότερους εργαζομένους και οι συνταξιούχοι αυξάνονται, το σύστημα μετατρέπεται σε μηχανισμό διαρκών περικοπών. Η δημογραφική γήρανση δεν είναι απλώς κοινωνική μεταβολή — είναι ωρολογιακή βόμβα για τη βιωσιμότητα του κράτους.
Πολιτική αποτυχία δεκαετιών
Καμία κυβέρνηση των τελευταίων 30 ετών δεν αντιμετώπισε το δημογραφικό ως εθνική προτεραιότητα. Όλες περιορίστηκαν σε αποσπασματικά επιδόματα. Καμία δεν διαμόρφωσε μακρόπνοη στρατηγική.
Η σημερινή κυβέρνηση, παρά τις διακηρύξεις, συνεχίζει την ίδια λογική: επικοινωνιακά μέτρα, χωρίς ριζική ανασυγκρότηση της οικογενειακής πολιτικής, της εργασιακής σταθερότητας, της φορολογίας και της στεγαστικής στήριξης των νέων ζευγαριών.
Η Ελλάδα έχει γίνει χώρα ακριβή για να γεννήσεις και φτωχή για να μεγαλώσεις παιδιά.
Νέοι άνθρωποι δουλεύουν με μισθούς που δεν επιτρέπουν οικογενειακό προγραμματισμό. Η στέγη είναι απρόσιτη. Η ανασφάλεια είναι κανόνας.
Κι έπειτα το πολιτικό σύστημα αναρωτιέται γιατί δεν γεννιούνται παιδιά.
Το αθέατο μέγεθος: οι εκτρώσεις
Υπάρχει όμως και μια πτυχή που αποσιωπάται. Κάθε χρόνο χάνονται δεκάδες χιλιάδες αγέννητες ζωές.
Το ζήτημα των εκτρώσεων αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως «ατομικό δικαίωμα», ποτέ ως εθνική πληγή. Χωρίς ηθικολογίες, αλλά με στοιχειώδη εθνική επίγνωση οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι μια κοινωνία που ήδη υπογεννά δεν μπορεί να αγνοεί το δημογραφικό αποτύπωμα δεκάδων χιλιάδων διακοπών κύησης ετησίως.
Όταν μια χώρα χάνει πληθυσμό από τη γήρανση, τη μετανάστευση νέων στο εξωτερικό και τις εκτρώσεις, τότε δεν πρόκειται για σύμπτωση. Πρόκειται για δομική κρίση ζωής.
Δεν μπορεί να υπάρξει δημογραφική ανάκαμψη χωρίς ουσιαστική στήριξη της μητρότητας, χωρίς δομές υποστήριξης εγκύων σε δύσκολη οικονομική κατάσταση, χωρίς πολιτική που να καθιστά τη γέννηση παιδιού πράξη ασφάλειας και όχι ρίσκου.
Δημογραφικό και εθνική κυριαρχία
Μια χώρα που αδειάζει, δεν παραμένει γεωπολιτικά ουδέτερη. Η πληθυσμιακή συρρίκνωση μεταβάλλει συσχετισμούς. Αποδυναμώνει παραγωγικά, στρατιωτικά και πολιτισμικά.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε περιοχή υψηλής γεωπολιτικής πίεσης. Η πληθυσμιακή της κάμψη δεν είναι απλώς κοινωνική εξέλιξη. Είναι στρατηγικό μειονέκτημα.
Τι πρέπει να γίνει και άμεσα
Αν το δημογραφικό είναι ζήτημα επιβίωσης, τότε απαιτεί πολιτική επιπέδου εθνικής κινητοποίησης.
1. Ριζική φορολογική μεταρρύθμιση υπέρ των οικογενειών
Δραστική μείωση φορολογίας για οικογένειες με 2 και 3 παιδιά.
Πλήρης φοροαπαλλαγή για τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες σε βασικά εισοδήματα.
2. Στεγαστική πολιτική για νέους
Κρατικά προγράμματα χαμηλότοκων ή άτοκων δανείων για νέα ζευγάρια.
Παραχώρηση δημόσιας γης με κοινωνικά κριτήρια για οικογενειακή κατοικία.
3. Μόνιμη οικονομική ενίσχυση ανά παιδί
Όχι εφάπαξ επιδόματα, αλλά σταθερή κλιμακούμενη ενίσχυση έως την ενηλικίωση.
4. Προστασία μητρότητας
Πλήρης κάλυψη εξόδων εγκυμοσύνης και τοκετού.
Κρατικά προγράμματα στήριξης εγκύων που αντιμετωπίζουν οικονομικά αδιέξοδα.
5. Επαναπατρισμός νέων επιστημόνων
Φορολογικά κίνητρα για όσους επιστρέφουν.
Σταθερό εργασιακό πλαίσιο.
6. Διασύνδεση δημογραφικού και ασφαλιστικού
Νέο μοντέλο που θα επιβραβεύει τις οικογένειες με περισσότερα παιδιά και θα αναγνωρίζει δημογραφική συμβολή στη βιωσιμότητα του συστήματος.
Η τελευταία προειδοποίηση
Υπάρχει όμως και μια σκληρή, γεωπολιτική διάσταση που κανείς δεν τολμά να διατυπώσει καθαρά.
Τα κενά δεν μένουν ποτέ κενά. Η Ιστορία απεχθάνεται το δημογραφικό κενό.
Αν μια κοινωνία δεν αυτοτροφοδοτείται με νεότητα, αν δεν γεννά τις επόμενες γενιές της, τότε — με σχεδόν φυσική νομοτέλεια — το πληθυσμιακό της έλλειμμα θα καλυφθεί από εξωτερικές ροές. Και ήδη ζούμε σε εποχή αδιάκοπων μεταναστευτικών πιέσεων, προερχόμενων από περιοχές με εντελώς διαφορετικά πολιτισμικά, θρησκευτικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά.
Το ζήτημα δεν είναι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια — αυτή είναι αδιαπραγμάτευτη.
Το ζήτημα είναι η κλίμακα, η ταχύτητα και η αναλογική μεταβολή του πληθυσμού.
Μια χώρα που συρρικνώνεται αριθμητικά, ενώ ταυτόχρονα δέχεται μαζικές και διαρκείς ροές πληθυσμών διαφορετικής πολιτισμικής ταυτότητας, οδηγείται — αργά αλλά αναπόφευκτα — σε αλλοίωση της κοινωνικής της συνοχής και σε μεταβολή της ιστορικής της φυσιογνωμίας.
Δεν πρόκειται για ρητορική υπερβολή. Είναι μαθηματική πραγματικότητα.
Η απάντηση, λοιπόν, δεν είναι ο φόβος. Η απάντηση είναι η ζωή. Αν δεν γεννήσουμε εμείς τα παιδιά που θα συνεχίσουν τη γλώσσα, την ιστορία, την πίστη και τον πολιτισμό αυτού του τόπου, άλλοι πληθυσμοί θα καλύψουν το κενό. Όχι επειδή «συνωμοτούν», αλλά επειδή εμείς παραιτηθήκαμε.
Το δημογραφικό είναι, τελικά, πράξη αυτοσυντήρησης. Ή θα επιλέξουμε τη δημογραφική αναγέννηση, ή θα παρακολουθήσουμε παθητικά την αντικατάστασή μας.
Και τότε το Finis Graeciae δεν θα είναι ρητορική κραυγή — θα είναι περιγραφή μιας ιστορικής μετάβασης που εμείς επιτρέψαμε.
