Γεώργιος Αποστολάκης, Το ρήγμα εμπιστοσύνης και το στοίχημα της ευθύνης
Με αφορμή την υπεξαίρεση στη ΓΣΕΕ από τον πρόεδρό της Γιάννη Παναγόπουλο.
Δεν πρόκειται πια για μεμονωμένα σκάνδαλα. Ούτε για «κακές εξαιρέσεις» σε έναν κατά τα άλλα υγιή θεσμικό κορμό. Όταν ειδήσεις όπως οι βαρύτατες κατηγορίες περί υπεξαίρεσης που βαραίνουν τον πρόεδρο της ΓΣΕΕ, Γιάννη Παναγόπουλο, προστίθενται καθημερινά σε μια αλυσίδα παρανομιών, αυθαιρεσιών και ηθικών εκπτώσεων από κρατικούς λειτουργούς, κομματικούς εκπροσώπους και θεσμικά πρόσωπα, τότε το πρόβλημα παύει να είναι ποινικό. Γίνεται πολιτικό και βαθύτατα κοινωνικό.
Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι μόνο αν αποδοθούν ευθύνες – αυτό είναι αυτονόητο σε ένα κράτος δικαίου. Το διακύβευμα είναι η διάβρωση της εμπιστοσύνης. Εκείνο το αόρατο νήμα που συνδέει τον πολίτη με τους θεσμούς, τα συλλογικά όργανα, ακόμη και με τις ίδιες τις μορφές εκπροσώπησης που υποτίθεται ότι μιλούν στο όνομά του.
Η κοινωνία δεν οργίζεται απλώς. Κουράζεται. Κουράζεται να βλέπει θεσμούς να επικαλούνται αξίες που οι ίδιοι παραβιάζουν. Κουράζεται να ακούει λόγια περί «δημοκρατικής νομιμοποίησης» από πρόσωπα που φέρονται να διαχειρίστηκαν δημόσιο ή συλλογικό χρήμα σαν ιδιωτικό λάφυρο. Και κυρίως, κουράζεται να μην βλέπει καμία εσωτερική κάθαρση, καμία αυτοκριτική, καμία ανάληψη ευθύνης πριν την επέμβαση της Δικαιοσύνης.
Έτσι γεννιέται το πιο επικίνδυνο φαινόμενο της εποχής μας: όχι η εξέγερση, αλλά η αποστασιοποίηση. Όχι η σύγκρουση, αλλά η σιωπηρή απόσυρση. Ο πολίτης δεν πιστεύει πια ούτε τους θεσμούς, ούτε τα κόμματα, ούτε – σε πολλές περιπτώσεις – τα ίδια τα κινήματα που κάποτε εξέφραζαν ελπίδα.
Κι όμως, εδώ βρίσκεται και το κρίσιμο σημείο καμπής.
Η απάντηση σε αυτό το ρήγμα εμπιστοσύνης δεν μπορεί να είναι ούτε η κυνική παραίτηση ούτε η γενικευμένη απαξίωση των πάντων. Μπορεί – και οφείλει – να είναι η συνειδητοποίηση. Η κατανόηση ότι η ποιότητα των θεσμών δεν είναι ανεξάρτητη από την ποιότητα των πολιτών που τους ανέχονται, τους στηρίζουν ή τους ελέγχουν.
Η δημοκρατία δεν σώζεται με συνθήματα, αλλά με απαιτήσεις. Με πολίτες που δεν χαρίζουν λευκές επιταγές σε «εκπροσώπους». Με συλλογικότητες που χτίζονται από τα κάτω, με διαφάνεια, λογοδοσία και ήθος, όχι ως μηχανισμοί εξουσίας αλλά ως σχολεία ευθύνης.
Το ρήγμα εμπιστοσύνης είναι υπαρκτό. Δεν κρύβεται. Αλλά δεν είναι και τελεσίδικο. Μπορεί να γίνει το σημείο από όπου θα ξαναρχίσει κάτι ουσιαστικό: ένας αγώνας όχι μόνο εναντίον της διαφθοράς, αλλά υπέρ μιας ώριμης πολιτείας και μιας πιο απαιτητικής κοινωνίας.
Γι’ αυτό, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν «θα σωθούν οι θεσμοί». Οι θεσμοί σώζονται μόνο όταν οι κοινωνίες παύουν να τους ανέχονται ως μηχανισμούς και αρχίζουν να τους απαιτούν ως αξίες. Όταν ο πολίτης σηκώνεται από τον καναπέ της απογοήτευσης και ξαναμπαίνει στο πεδίο, όχι ως οπαδός, αλλά ως φορέας ευθύνης. Όταν η συμμετοχή αντικαθιστά την ανάθεση και ο έλεγχος τη σιωπή. Αν κάτι μπορεί να κλείσει το ρήγμα εμπιστοσύνης, δεν είναι μια ακόμη «αλλαγή προσώπων», αλλά η συλλογική απόφαση να μην αποδεχθούμε άλλο μια πολιτεία χαμηλών προσδοκιών. Αυτός ο αγώνας δεν είναι εύκολος, ούτε σύντομος. Είναι όμως ο μόνος που αξίζει να δοθεί – γιατί χωρίς ενεργούς, συνειδητούς και απαιτητικούς πολίτες, καμία κοινωνία δεν μπορεί να σταθεί όρθια.
Και δημοσίευμα άλλο λέει:
«Αθώος» και «ανήξερος» δηλώνει ο Παναγόπουλος και λέει ότι δεν φεύγει από τη ΓΣΕΕ και πως θα προσφύγει στα δικαστήρια
Όπως επισημαίνει, μέχρι στιγμής δεν του έχει επιδοθεί κανένα εισαγγελικό πόρισμα.
