Συνοπτική προσέγγιση στό «Πάτερ ἡμῶν»Εἰσαγωγικά
Τό «Πάτερ ἡμῶν» (Ματθαῖος 6:9 -13) εἶναι ἡ πιό γνωστή προσευχή· λέγεται σέ ὅλα
τά Μυστήρια, στήν θεία Λειτουργία, πρίν τήν Κοινωνία τῶν Ἀχράντων Μυστηρίων, γιατί
σ’ αὐτά ἀναφέρεται, καθώς ἐπίσης καί στίς Ἀκολουθίες τῆς Ἐκκλησίας μας. Λέγεται καί
στίς ἰδιωτικές μας προσευχές. Ὀνομάζεται Κυριακή Προσευχή, γιατί μᾶς τήν δίδαξε ὁ
Κύριός μας ὁ Ἰησοῦς Χριστός. Σχεδόν ὅλοι οἱ χριστιανοί τήν γνωρίζουν καί προσεύχονται
μέ αὐτή
τήν προσευχή.
Περιλαμβάνει ἑπτά αἰτήματα πρός τόν Θεό.
Γιά τήν συγκέντρωση τοῦ νοῦ μας, στήν προσευχή, ἔλεγε ὁ ἅγιος Παΐσιος: Νά προη-
γεῖται μία μελέτη ἀπό τήν Ἁγία Γραφή ἤ τό Γεροντικό ἤ ἀπό τά συγγράμματα τῶν ἁγίων
Πατέρων καί κυρίως, κατά τόν μακαριστό Δημ. Παναγόπουλο: «Πρίν ἀπό τήν ἀπαγγελία
της, πρέπει νά προηγεῖται ἄλλη προσευχή, ὅπως ἔλεγε: «σάν προθέρμανση», πού εἶναι
τό: «Βασιλεῦ οὐράνιε, Παράκλητε, τό Πνεῦμα ».
Γνωρίζουμε ὅμως τήν σημασία τῶν λόγων τῆς Κυριακῆς προσευχῆς; Αὐτό τόν σκοπό
ἔχει ἡ ἐργασία μας αὐτή ζητοῦμε συγγνώμη γιά τίς παραλείψεις καί τά λάθη.
Ὡς βασικό βοήθημα χρησιμοποιήσαμε τήν Ἑρμηνεία «τοῦ Πάτερ ἡμῶν» τοῦ ἁγίου
Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ 1 .
Οἱ Πατέρες τῆς ἐρήμου ρώτησαν τὸν Μέγα Γέροντα, τὸν ἀββᾶ Βαρσανούφιο, τί εἶναι
προτιμότερο, νὰ προσεύχονται μὲ τὸ «Πάτερ ἡμῶν» ἤ μὲ τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ,
ἐλέησόν με». Ἐπίσης τὸν ρώτησαν ἄν τὸ «Πάτερ ἡμῶν» εἶναι προσευχὴ ποὺ μποροῦν νὰ
τὸ χρη-σιμοποιοῦν μόνο οἱ τέλειοι, καὶ ἔδωκε τὴν ἑξῆς ἀπάντηση:
Τὸ «Πάτερ ἡμῶν» δόθηκε καὶ γιὰ τοὺς τέλειους καὶ γιὰ τοὺς ἁμαρτωλούς, ὥστε οἱ
τέλειοι,
γνωρίζοντας τίνος εἶναι υἱοί, νὰ φροντίσουν νὰ μὴ χάσουν τὴν υἱότητα. Καὶ οἱ
ἁμαρτωλοί,
ἀποκαλώντας ἀναξίως Πατέρα Ἐκεῖνον, ποὺ πολλὲς φορὲς ἔχουν λυπήσει, νὰ ντραποῦν
καὶ νὰ ἔλθουν σὲ μετάνοια. Ἀλλ’ ὅμως, νομίζω, μᾶλλον περισσότερο ἁρμόζει στοὺς
ἁμαρτωλοὺς τὸ «Πάτερ ἡμῶν». Διότι, τὸ νὰ πεῖ κανεὶς «συγχώρησέ μας τὰ ὀφειλήματα»,
εἶναι τῶν ἁμαρτωλῶν· γιατί ποιὰ ὀφειλήματα ἔχουν οἱ τέλειοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν γίνει υἱοὶ
τοῦ Ἐπουράνιου Πατέρα; Ἀλλὰ καὶ πάλι, τὸ νὰ πεῖς «μὴ μᾶς ἀφήσεις νὰ πέσουμε σὲ
πειρασμό, ἀλλὰ γλύτωσέ μας ἀπὸ τὸν πονηρό», εἶναι ἰσοδύναμο μὲ τὸ «Κύριε Ἰησοῦ
Χριστὲ, ἐλέησέ με καὶ βοήθησέ με 2 ».
1 Φιλοκαλία, τόμ. Β΄, Περιβόλι τῆς Παναγίας, Ἀθήνα 1985, σελ. 252 – 272 καί τήν Θεοδρομία, Πρωτ. Θεοδώρου
Ζήση τ. 2/2003σελ. 245 κ ἑξῆς…
2 «Πάτερ ἡμῶν» κατά τούς Πατέρες, ἐκδόσεις «Ἑτοιμασία», Ἱ. Μονή, Τιμίου Προδρόμου, Καρέας 2009, σελ. 15 -16
2
Ἡ προσευχὴ αὐτὴ μὲ τρόπο συνοπτικὸ περιέχει κρυμμένα μυστικὰ ὅλα τά ἀγαθά πού
προξένησε μὲ τὴν κένωσή του κατὰ τὴν σάρκωση ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ διδάσκει νὰ
ἐπιδιώ-κωμε ἐκεῖνα τὰ ἀγαθά, τὰ ὁποῖα μόνο ὁ Θεὸς καὶ Πατέρας, μέσῳ τῆς φυσικῆς
μεσιτείας τοῦ Υἱοῦ, χορηγεῖ ἀληθινὰ μὲ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα. Αὐτὰ εἶναι: α) Θεολογία, β)
υἱοθεσία γ) μὲ τὴν κατά χάρη ἰσοτιμία μέ τοὺς Ἀγγέλους, δ) μετοχὴ στὴν αἰώνια ζωή, ε)
ἀποκατάσταση τῆς φύσεως ποὺ στρέφεται ἀπαθῶς στὸν ἑαυτό της, στ) κατάλυση τοῦ
νόμου τῆς ἁμαρτίας καὶ ζ) κατάργηση τῆς τυραννίας τοῦ πονηροῦ ποὺ κυριάρχησε πάνω
μας μὲ ἀπάτη.
Ἡ Κυριακὴ Προσευχή ἀναφέρει: α) «Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἁγιασθήτω τό
ὄνομά σου, ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου». Ὀνομάζουμε τόν Θεόν Πατέρα, διότι ἐμεῖς
προηγουμένως ἤμασταν ἐχθροί Του καί παιδά τῆς ὀργῆς, συμφιλιωθήκαμε μ’ Αὐτόν, τόν
οὐράνιο Πατέρα μας, πιστέψαμε στόν Μονογενῆ Υἱό Του 3 .
Ὅταν λέμε τό «Πάτερ ἡμῶν», τότε, λέγει ὁ ἅγιος Κασσιανός, ἡ ψυχή βιώνει τήν θεία
μέθεξη, βυθίζεται στήν φλογερή ἀγάπη καί συνομιλεῖ μέ τόν Θεό με περισσή εὐλάβεια
καί φιλόστοργη οἰκειότητα, ὅπως ἀκριβῶς συμπεριφέρεται τό παιδί μέ τόν Πατέρα του.
Ὀφεί-λουμε λοιπόν νά τείνουμε ὅλοι πρός αὐτήν τήν κατάσταση, καθώς τό ἴδιο τό
κείμενο τῆς προσευχῆς τοῦ Κυρίου μᾶς τό διδάσκει. Ὅταν λέμε «Πατέρα μας»
ὁμολογοῦμε με τό ἴδιο μας τό στόμα ὅτι ὁ Θεός καί Κύριος τοῦ σύμπαντος εἶναι
«Πατέρας» μας. Αὐτή ἡ ἐπίκληση μᾶς ἀποκαλύπτει τό ὅτι ἔχουμε κληθῆ ἀπό δοῦλοι νά
γίνουμε «κατά χάριν υἱοί 4 ».
Ὁ Θεός Πατήρ θέλει περισσότερο ἀπό ὅλα τήν θέωση τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, γιά
τήν ὁποία ἔγινε καί ἡ ἀπόρρητη κένωση, (ἄδειασμα, ταπείνωση), τοῦ Μονογενοῦς Υἱοῦ
Του, δηλαδή τό ὅτι ἔγινε ἄνθρωπος ἐκ τῆς Παρθένου καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ὡς Θεός
ὁ Ἰησοῦς Χριστός γεννήθηκε «πρό πάντων τῶν αἰώνων» ἀπό τήν θεία οὐσία τοῦ Πατέρα
τοῦ Ὁποίου τό ὄνομά Του εἶναι: «ὁ Υἱός τοῦ Πατρός ἤ ὁ Πατήρ τοῦ Υἱοῦ».
«Ἡμῶν», Ὄχι μόνο Πατέρα, ἀλλά «Πάτερ ἡμῶν», Πατέρα μας. Ἔτσι μᾶς ἀποτρέπει
ἀπό ἐγωϊστική σχέση μέ τόν Θεό. Ὑπάρχει ὁ Θεός καί ἐμεῖς, ὄχι ὁ Θεός καί ἐγώ.
Ἔτσι ἡ καρδιά μας ἀνοίγει γιά ὅλους τούς συνανθρώπους μας πού εἶναι, λόγω τῆς κοινῆς
καταγωγῆς μας ἀπό τόν Θεό Πατέρα, κατά φύσιν ἀδελφοί μας 5 .
«Ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς». Λέγοντας «ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς» διδασκόμεθα, ὅτι ὁ Θεός καί
Πατέρας μας εἶναι ὁ δημιουργός ὅλης τῆς κτίσεως, ὁ ὁποῖος κατοικεῖ στούς οὐρανούς,
τοῦ ὁποίου ὁ οὐρανός εἶναι ὁ θρόνος καί ἡ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ (Ἡσ. 66,1).
Λέγεται δέ καί κατοικεῖ ἐν οὐρανοῖς, διότι οἱ οὐρανοί ἐκφράζουν δόξα καί
μεγαλοπρέπεια. Κατοικία τοῦ Θεοῦ, λέγει ὁ ἱερός Χρυσόστομος, εἶναι καί ἡ καρδιά τοῦ
ἀνθρώπου, ὅταν τηροῦμε τούς λόγους τοῦ Θεοῦ,….καί μονήν παρ’ αὐτῷ ποιήσωμεν»
(Ἰωάνν. 14, 23) 6 .
3 Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου, «περί συνεχοῦς Μεταλήψεως», ἐκδ. «Μυριόβιβλος»,Ἀθήνα 2004, σ. 26.
4 «Πάτερ ἡμῶν» κατά τούς Πατέρες, ἐκδ. «Ἑτοιμασία», Ἱ.Μ. Τιμίου Προδρόμου, Καρέας 2009, σελ. 103.
5 π. Γεωργίου Καψάνη , ἡ Κυριακή Προσευχή. www.orthodoxfatherw. com Logoi
3 «Ἁγιασθήτω», μέσα μου «τό ὄνομά σου». Νά ποιό εἶναι τό νόημα αὐτοῦ τοῦ νοήμα-
τος. Μποροῦμε καί ὀφείλουμε νά ἐπιθυμήσουμε τήν μετάνοια καί τήν ψυχική
καθαρότη-τα. Μποροῦμε καί ὀφείλουμε νά χρησιμοποιήσουμε ὅλα τά μέσα πού
ἐξαρτῶνται ἀπό ἐμᾶς γιά τήν ἀναζήτησή τους. Ἡ ἀπόκτησή τους, πάντως, δέν ἐξαρτᾶται
ἀπό μᾶς. Εἶναι δῶ-ρο τοῦ Θεοῦ. Ἐμεῖς πρῶτα ἀπ’ ὅλα πρέπει νά προσευχώμαστε στόν
οὐράνιο Πατέρα μας, ὥστε Ἐκεῖνος νά μᾶς στείλη τό δῶρο τῆς μετάνοιας ἀπό τά
πνευματικά Του θησαυροφυ-λάκια, νά μᾶς καθαρίση μέ τήν μετάνοια ἀπό τόν ρύπο τῆς
ἁμαρτίας καί νά μᾶς στολίση μέ τήν εὐλογημένη καθαρότητα, τήν μόνη ἱκανή νά δῆ τόν
Θεό, τήν μόνη ἱκανή ν’ ἀποκτήση τήν ἀληθινή Θεογνωσία. « Ἁγιασθήτω» λοιπόν, «τό
ὄνομά σου 7 ».
Τά μυστήρια, ὅπως καί ἡ προσευχή, εἶναι μέσα ἁγιασμοῦ τοῦ Θείου ὀνόματος, ἀλλά
μέ τήν ἑξῆς διαφορά. Ἐνῷ μέ την προσευχή ἁγιάζουμε καί ἐπικαλούμαστε τό Ὄνομα τοῦ
Θεοῦ ἐμεῖς, κατά τήν τέλεση τῶν μυστηρίων ὁ Ἴδιος ὁ Θεός - μέ τήν ἐπίκληση καί την δύ-
ναμη τοῦ Ὀνόματός Του - μᾶς ἁγιάζει…
«Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου».
Ὁ Εὐαγγελιστής Λουκᾶς σέ παλαιότερη ἔκδοση τοῦ Εὐαγ-
γελίου του ἀναφέρει: «ἐλθέτω τό Πνεῦμα σου τό Ἅγιον ἐφ’ ἡμᾶς καί καθαρισάτω ἡμᾶς».
Αὐτό εἶναι τό πρῶτο μυστικό ἡ Θεολογία, πού ἐννοεῖ ὁ ἅγιος Μάξιμος τήν διδασκαλία
τῆς Ἁγίας Τριάδος. Τρία Πρόσωπα μέ μία Οὐσία, αὐτήν λατρεύουμε καί προσκυνοῦμε.
Ὁ Θεός Πατέρας δέν ἀπέκτησε ἐκ τῶν ὑστέρων τό ὄνομα καί τήν βασιλεία, γιατί εἶναι
ἄναρ-χος καί Πατέρας καί Βασιλεύς, ἄρα πάντοτε ὁ Υἱός καί τό Ἅγιο Πνεῦμα
συνυπάρχουν κατά τήν οὐσία ὡς ὑποστάσεις (Πρόσωπα) μέ τόν Πατέρα. Τό πῶς εἶναι;
Εἶναι μυστήριο!
Εἴμαστε κατά χάρη υἱοί, ἔχουμε τήν χάρη τῆς β) υἱοθεσίας.Εἶναι το δεύτερο μυστικό.
Κα-τά φύση Υἱός εἶναι ὁ Ἰησοῦς Χριστός καί ἐμεῖς ἔχουμε κατά χάρη τόν ἴδιο Πατέρα·
εἴμα-στε καί μεταξύ μας ἀδέρφια. Ὅταν μέ τήν ζωή μας ἁγιάζομε τό ὄνομά Του
νεκρώνοντας τίς ἐπιθυμίες καί τότε παύει καί ἡ μανία τοῦ θυμοῦ καί ἀγωνιζόμαστε κατά
τοῦ παλαιοῦ ἀνθ-ρώπου, γινόμαστε πρᾶοι καί ταπεινοί. Τότε εἴμαστε κατά χάρη
ἀδέρφια τοῦ Χριστοῦ καί ἔχουμε πνευματική μητέρα τήν Ἐκκλησία, ἔτσι μόνο γινόμαστε
κληρονόμοι τῆς βασιλεία Του.
Τό ἄλλο μυστικό εἶναι ἡ ἰσοτιμία μέ τούς Ἀγγέλους. Εἶναι στήν φράση: γ) «Γενηθήτω
τό θέλημά σου ὡς ἐν οὐρανῷ καί ἐπί τῆς γῆς». Ὁ Χριστός μέ τήν Σταυρική Του θυσία
εἰρη-νοποίησε τά ἐπίγεια μέ τά ἐπουράνια (Κολ. 1, 20).
Οἱ Ἄγγελοι πάντα πραγματοποιοῦν τό θεῖο θέλημα καί δοξολογοῦν τόν Θεό. Ἔτσι καί ὁ
ἄν-θρωπος μιμεῖται τούς Ἀγγέλους μέ τήν ἐκπλήρωση τοῦ θελήματος τοῦ Θεοῦ καί στήν
δοξο-λογία τοῦ Θεοῦ.
6 Ἁγίου Νεκταρίου, «Εὐαγγελική Ἱστορία», ἐκδ. Νεκτ. Παναγοπούλου, Ἀθήνα 1999, 143.
7 Ἁγίου Ἰγνατίου Μπριαντσιανίνωφ, «ἀσκητικές ὁμιλίες» τόμ. Β΄.Ἱ. Μονή Παρακλήτου, Ὠρωπός 2016, σ.57.
8 Ἀρχ. Λέβ Ζιλλέ, «Πάτερ ἡμῶν», ἐκδ. «Ζωή», Ἀθήνα 1963, σελ. 23 - 27).
Ἕνα ἄλλο μυστικό εἶναι ἡ μετοχή μας στήν αἰώνια ζωή. Ὁ Χριστός μᾶς μεταδίδει διά
τῆς θείας Κοινωνίας καί τοῦ λόγου Του, μᾶς δίδει τόν Ἑαυτόν Του ὡς τροφή μας καί
μαθαί-νουμε μέ ἐπίγνωση ὅτι ὁ Κύριος εἶναι ἀγαθός (Ψαλ. 33, 9) καί μᾶς ὁδηγεῖ πρός
τήν θέωση. Ὅσοι Τόν τρῶνε καί πίνουν τό Αἷμα Του, εἶναι καλῶς προετοιμασμένοι μέ
βαθειά μετάνοια καί ἐξομολόγηση, ἀφοῦ εἶναι ὁλοφάνερο καί εἶναι καί ὀνομάζεται
ἄρτος ζωῆς καί δυνάμε- ως. (Ἰωάν. 6, 33 & 35).
δ) «Τόν ἄρτον ἡμῶν τόν ἐπιούσιον δός ἡμῖν σήμερον». Ὁ ἅγιος Μάξιμος δίδει δύο
ἑρμη-νεῖες, μία πνευματική καί μία κυριολεκτική. Ἡ πνευματική, ἄρτος ἐπιούσιος εἶναι ἡ
θεία τροφή, ἡ θεία Κοινωνία, ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς καί τῆς ἐπιγνώσεως καί ὁ λόγος τοῦ
Θεοῦ. Ὁ ἄρτος τῆς ἐπιγνώσεως, τόν ὁποῖο στερήθηκε ὁ πρῶτος ἄνθρωπος λόγω τῆς
ἁμαρτίας· τόν ὁποῖο θά ἐγεύετο, ὅταν θά συνέχιζε νά ζεῖ Θεοκεντρικά καί δέν θά τόν
ἄγγιζε ὁ θάνατος.
Ὁ κυριολεκτικός ἄρτος εἶναι ὁ καθημερινός καί ἐφήμερος, ἀναφέρεται καί στά ἄλλα
ὑλικά ἀγαθά πού εἶναι ἀπαραίτητα γιά τήν ζωή μας. Ἡ ἐντολή τοῦ Χριστοῦ πρός τούς μα-
θητές Του εἶναι νά μήν ἀσχολοῦνται μέ τόν αἰσθητό ἄρτο μέ τήν μέριμνα, ἀλλά νά
ζητοῦν πρῶτα ἀπ’ ὅλα τήν βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Ἀλλά κι ἄν μᾶς δίδαξε νά ζητοῦμε τόν
καθημερινό ἄρτο, (κάθε τί ὑλικό πρᾶγμα πού εἶναι ἀπαραίτητο γιά τήν ζωή μας), δέν
πρέπει νά ὑπερ-βαίνουμε τά χρονικά ὅρια πού θέτει ἡ προσευχή καί νά συγκεντρώνουμε
ἀγαθά γιά πολλά ἔτη, χωρίς ἄλλη μέριμνα. «Ὁ Θεός προνοεῖ γιά τίς ἀνάγκες μας, γιατί ὁ
σκοπός τοῦ ἀνθρώ-που εἶναι νά ἀποκτήσει τήν βασιλεία τῶν Οὐρανῶν καί αὐτό πρέπει
νά ζητοῦμε ἀπό τόν Θεό πρωτίστως». (Ματ. 6, 33). Ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ δέν εἶναι τοπικά
κάπου, ἀλλά εἶναι ἡ θεία Χάρη πού δίνει ὁ Θεός καί τήν ὁποία ζοῦμε ἐδῶ στόν κόσμο
αὐτό, εἶναι ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία. Ζοῦμε τήν βασιλεία ὡς Χάρη Θεοῦ. Τό ἄλλο, τό
αἰώνιο, ὁ Θεός τό ξέρει. Ἐκεῖ, ὅταν θά πᾶμε, θά δοῦμε πῶς ἀκριβῶς εἶναι ἡ βασιλεία τοῦ
Θεοῦ 9 .
Ἀποκατάσταση τῆς φύσεως ποὺ στρέφεται ἀπαθῶς στὸν ἑαυτό της, εἶναι τό πέμπτο
μυστικό. Πρόκειται γιά τήν φράση: ε) «Καί ἄφες ἡμῖν τά ὀφειλήματα ἡμῶν ὡς καί ἡμεῖς
ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν».
Ἡ συγχώρηση τῶν ἁμαρτημάτων τοῦ πλησίον συντελεῖ ὄχι μόνο στήν ἄφεση καί τῶν
δικῶν μας ἁμαρτημάτων ἐκ μέρους τοῦ Θεοῦ, ἀλλά κυρίως ἀποφεύγονται οἱ διαιρέσεις
καί οἱ διαστάσεις μέ τούς συνανθρώπους μας καί ἐπικρατεῖ ἡ εἰρήνη μεταξύ μας. Ἐπίσης
μέ τόν ἀγώνα ἀποφεύγονται καί οἱ ἐσωτερικές μας συγκρούσεις καί πραγματοποιεῖται ἡ
ἀποκατάσταση τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως μέ τήν ἑνότητα καί συμφωνία ὅλων.
Ἡ ἀκολουθοῦσα φράση στ) «καί μή εἰσενέγκης ἡμᾶς εἰς πειρασμόν», εἶναι τό ἕκτο
μυστι-κό. Εἶναι ἡ κατάλυση τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας μέ τήν ὑπέρβαση τοῦ ἡδονικοῦ καί
ὀδυνη-ροῦ πειρασμοῦ. Ὁ ἡδονικός εἶναι προαιρετικός καί ἑκούσιος, πατέρας τῆς
ἁμαρτίας. Ὁ ὀδυνηρός πειρασμός ἀντίθετα, ἡ ὀδύνη δηλαδή, εἶναι τιμωρός τῆς
9 https://agia-triada panorama.gr/texts/….
5
ἁμαρτίας· μέ τήν πρό-κληση ἀκουσίων πόνων τιμωρεῖ καί παιδαγωγεῖ τήν
φιλαμαρτήμονα διάθεση. Ἄν ὑπομεί-νει κανείς αὐτόν τόν ὀδυνηρό, τόν ἀκούσιο
πειρασμό, θά ἐπαινεθεῖ κατά τόν ἀπόστολο Ἰάκωβο, (1, 2 – 3) πού συνιστᾶ νά
χαιρόμαστε, ὅταν περιπέσουμε σέ ποικίλους ἀθέλητους πειρασμούς. Λέγει ὁ μέγας
Ἰάκωβος: «Γνωρίζοντας ὅτι ἡ δοκιμασία τῆς πίστεώς σας δημι-ουργεῖ ὑπομονή· καί ἡ
ὑπομονή σας ἄς τελειοποιηθεῖ, γιά νά εἶστε τέλειοι καί ὁλοκληρω-μένοι, χωρίς νά σᾱς
λείπει τίποτε» (Ἰακ. 1, 4).
Οἱ πειρασμοί σέ ἄλλους στέλνονται ἀπό τόν Θεό γιά τήν ἐξάλειψη ἁμαρτημάτων πού
ἔχουν ἤδη γίνει, σέ ἄλλους γιά ἁμαρτήματα πού τώρα γίνονται, καί σέ ἄλλους γιά νά
τούς ἐμποδίσουν ἀπό ἁμαρτήματα πού πρόκειται νά γίνουν στό μέλλον. Ἐκτός βέβαια
ἀπό ἐκεί-νους τούς πειρασμούς πού στέλνονται γιά νά δοκιμασθεῖ κάποιος, ὅπως στήν
περίπτωση τοῦ Ἰώβ.
Ὁ φρόνιμος ἄνθρωπος, ἐπειδή ἀναλογίζεται τήν θεραπευτική ἐνέργεια τῆς κρίσεως
τοῦ Θεοῦ, ὑπομένει εὐχαρίστως τίς συμφορές πού τοῦ ἐπέρχονται καί σκέπτεται ὅτι κα-
νένας ἄλλος δέν εἶναι αἴτιός τους παρά μόνον οἱ ἁμαρτίες του. Ὁ ἀνόητος ὅμως, ἐπειδή
δέν γνωρίζει τήν σοφώτατη πρόνοια τοῦ Θεοῦ, ὅταν ἁμαρτάνει καί τιμωρεῖται, θεωρεῖ
ὡς αἰτίους τῶν συμφορῶν του ἤ τόν Θεόν ἤ τούς ἀνθρώπους 10 .
Ὁ Διάβολος μεταχειρίζεται καί τούς δύο πειρασμούς μέ πολλή κακουργία· τόν
ἡδονικό πειρασμό, γιά νά ἀποσπάσει τήν ψυχή μέ ἡδονές ἀπό τήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, τόν
δέ ὀδυνη-ρό πειρασμό, γιά νά φθείρει τόν ἄνθρωπο μέ τόν πόνο καί τήν ἀπόγνωση καί
νά τόν πα-ρακινήσει σέ βλασφημία καί κατηγορία τοῦ Θεοῦ. Ἐμεῖς ὅμως, πού
γνωρίζουμε τίς μεθο-δεῖες τοῦ Διαβόλου καί τίς πονηρές του σκέψεις, πρέπει νά
ἀπομακρύνουμε τόν ἡδονικό πειρασμό, νά πάρουμε διαζύγιο ἀπό τίς ἡδονές, γιά νά μή
χωρισθοῦμε ἀπό τήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, τόν δέ ὀδυνηρό πειρασμό, τά διάφορα δεινά πού
μᾶς ἔρχονται, γιατί τό ἐπιτρέπει ὁ Θεός, νά τά ὑπομείνουμε μέ γενναιότητα, γιά νά
φανοῦμε ὅτι προτιμοῦμε τόν Κτίστη ἀπό τά κτίσματα 11 .
Τό τελευταῖο αἴτημα: ζ) «Ἀλλά ρῦσαι ἡμᾶς ἀπό τοῦ πονηροῦ», εἶναι τό ἕβδομο
μυστι-κό.
Λέγει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος: «Πονηρόν (ὁ Χριστός), ἀποκαλεῖ τόν
Διάβολον» συνιστῶντας μας μέ τόν χαρακτηρισμόν αὐτόν νά μή τόν ἐμπιστευόμαστε
ποτέ καί σέ τίποτε καί νά ἔχουμε μαζί του πόλεμο ἀνειρήνευτο 12 ».
Ὅπως τό σκουλήκι χωρίς τήν συνεύρεση γεννιέται, ἔτσι οὔτε κατά τήν κατά σάρκα
γέν- νηση τοῦ Κυρίου προηγήθηκε συνεύρεση. Μέ δόλο ὁ Διάβολος ἐξαπάτησε τόν
ἄνθρωπο, δελεάζοντάς τον μέ δόλωμα στό ἀγκίστρι τήν ἐλπίδα τῆς θεότητας. Τόν
συνέλαβε καί τόν κατάπιε μέ ἀποτέλεσμα τήν πτώση τοῦ ἀνθρώπου στήν ἁμαρτία,
δίνοντας ὑπόσταση στόν θάνατο καί τήν φθορά. Μέ τόν ἴδιο τρόπο ὁ Κύριος γίνεται
10 Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής, Φιλοκαλία τόμ. Β΄, β΄ἑκατοντάδα σελ. 67, παρ. 45, 46.
11 Θεοδρομία τόμ. 2, 2003, Πρωτ. Θεοδώρου Ζήση, σελ. 253.
12 Εἰς τό κατά Ματθαῖον ὁμιλία ιθ, 6).
6
Ἄνθρωπος καί δολώνει τήν ἀν-θρώπινη φύση στό ἀγκίστρι ὥστε ὁ νοητός δράκοντας
χάφτοντας τήν εὔκολη σάρκα, συλ-λαμβάνεται καί καταστρέφεται τελείως μέ τήν
δύναμη τῆς θεότητας πού εἶχε μέσα της. Νά ἐξεμέση αὐτόν πού γελάστηκε ἀπό τήν
προσδοκία τῆς θεότητας. Ἔτσι ἀποδεικνύεται ἡ παντοδυναμία τοῦ Θεοῦ, ἡ ὁποία νικᾶ
τόν Διάβολο καί ἐλευθερώνει τόν ἄνθρωπο 13 .
«Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καί ἡ δύναμις καί ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν», ἔτσι
τελειώνει ἡ Κυριακή Προσευχή.
Κι ἐνῷ θυμόμαστε αὐτήν τήν προσευχή, ἐνῷ ἐξακο-λουθοῦμε νά τήν ἐπαναλαμβάνουμε,
ἡ ζωή μας ἀνοίγεται πρός τόν οὐρανό, γεμίζει δύνα-μη, λάμπει ἀπό δόξα, ἐνώπιον τῆς
ὁποίας τό σκοτάδι, τό μίσος καί τό κακό κείτονται ἀνί-σχυρα 14 . Ἀληθῶς!
Γιατί ὁ Κύριος συνέταξε τήν Κυριακή προσευχή;
Γράφει ὁ ἅγιος Μακάριος Κορίνθου: Τρία πράγματα σώζουν τόν ἄνθρωπο, ἡ πίστη, ἡ
πράξη καί ἡ θεωρία. Πρῶτα εἶναι ἡ ἐξ ἀκοῆς πίστη, πράξη εἶναι ἡ ἐργασία τῶν ἐντολῶν
καί τρίτο ἀξιώνεται νά ἑνωθεῖ μέ τόν Θεόν «ἐν αἰσθήσει», καί μετά ἀπολαμβάνει τήν
θεωρητι-κή πίστη, πιστεύει δηλαδή αὐτά πού ἄκουσε.
Ὁ Κύριος μέ θαυμαστή σοφία συνέταξε τήν Κυριακή αὐτή προσευχή. Καί ἄρχισε μέ
τό κεφάλαιο τῆς Θεολογίας, καί τήν θεμελίωσε ἐπάνω στήν πίστη, (Ὁ Θεός εἶναι
Τριαδικός κ.τ.λ.). Μετά πρόσθεσε τά αἰτήματα πού ἀναφέρονται στήν πράξη, στήν
τήρηση τῶν ἐντο-λῶν Του. Τόν δέ ἐπίλογο: «Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία…» τόν
ἐπισφράγισε μέ τήν Θεολογία καί τήν πίστη, ἐπειδή αὐτή εἶναι ἡ ἀρχή καί τό τέλος τῶν
σωζομένων πιστῶν.
Αὐτή τήν διδασκαλία τῆς προσευχῆς ὁ Κύριος τήν περιέβαλε: α) γιατί τήν ἐζήτησαν
οἱ Ἀπόστολοι ὡς ὑπόδειγμα, β) γιατί κάθε ἀρετή κατορθώνεται διά τῆς προσευχῆς, καί
ἄν ἐρευνήσει κάποιος ἀκριβῶς θά βρεῖ τήν ἀγάπη στήν προσευχή πού εἶναι τό κεφάλαιο
τῶν ἀρετῶν, συνοδευομένη πάντοτε μέ τήν προσευχή· ἡ προσευχή διά τῆς ἀγάπης
ἄρχεται καί τελειοῦται καί πάλιν ἡ ἀγάπη διά τῆς προσευχῆς ἐνδυναμώνεται καί
τελειοῦται 15 .
«Τό πάτερ ἡμῶν» καί οἱ «μοναχικές» ὑποσχέσεις
Τρεῖς εἶναι οἱ ὑποσχέσεις, ἀρετές, πού δίνει ὁ μοναχός, καί ὄχι μόνο, ἀλλά καί οἱ λαϊ-
κοί. Εἶναι ἡ ὑπακοή, ἡ ἀκτημοσύνη καί ἡ παρθενία. Στό «Πάτερ ἡμῶν», «Γενηθήτω τό θέ-
λημά σου», αὐτό εἶναι ἡ ὑπακοή. Τό δικό Σου θέλημα νά γίνει, Θεέ μου, καί ὄχι τό δικό
μου. Παρακάτω λέει ἡ προσευχή: «Τόν ἄρτον ἡμῶν τόν ἐπιούσιον δός ἡμῖν σήμερον»,
13 Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής.Πρός Θαλάσσιον, περί ἀποριῶν , ἐρώτηση ξγ, Ε.Π.Ε 14Γ, σελ. 327 -329.
14 Ἀλεξάντερ Σμέμαν: «Πάτερ ἡμῶν»ἐκδόσεις Μαΐστρος, Ἀθήνα 2003, σελ. 59 -61.
15 Ἐπισκόπου Σεραφείμ Μητροπολίτου Κυθήρων,Ὁσμή εὐωδίας πνευματικῆς,τόμ. Γ ΄Ἀθήνα 2005, σελ. 788.
7
αὐτό εἶναι ἡ ἀρετή τῆς ἀκτημοσύνης, ζητᾶμε τό ψωμί γιά νά περάσουμε σήμερα,
δηλαδή τά ἀπολύτως ἀναγκαῖα ἀγαθά γιά τήν ζωή μας. Τέλος «ἀλλά ρῦσαι ἡμᾶς ἀπό τοῦ
πονη-ροῦ», εἶναι ἡ ἀρετή τῆς παρθενίας 16 . (Γιά τόν ἔγγαμο λαϊκό, ἀναφέρεται στήν
παρθενία τῶν αἰσθήσεων, τῆς διανοίας, τοῦ νοῦ καί τῆς καρδιᾶς. Νά προσευχόμαστε νά
μᾶς δίνει ὁ Θεός δύναμη νά ἔχουμε παρθενικούς λογισμούς (σκέψεις μέ εἰκόνες) ἔλεγε
ἕνας Γέρον-τας. Γιατί ἀπό τούς λογισμούς ἐξαρτᾶται ἡ θεοφιλής πνευματική μας ζωή,
ἀλλιῶς εἶναι δαιμονική.
Ἐπιμέλεια: Κων/νος Δεσπότης Ἰωάννινα 10 Ἰανουαρίου 2026.
