Γεώργιος Αποστολάκης
Οι τελευταίες ειδήσεις περί «παράτασης ενός έτους για τις παλιές ταυτότητες» δημιούργησαν εύλογη σύγχυση. Πολλοί πολίτες πίστεψαν ότι η κυβέρνηση αποφάσισε να παρατείνει γενικά την ισχύ των παλαιών δελτίων ταυτότητας έως το 2027.
1.- Δεν είναι ακριβώς έτσι.
Η απόφαση που δημοσιεύθηκε αφορά μόνο μία ειδική περίπτωση: την εξ αποστάσεως ηλεκτρονική ταυτοποίηση των πολιτών για υπηρεσίες εμπιστοσύνης (όπως η έκδοση ψηφιακών πιστοποιητικών και ψηφιακής υπογραφής). Η δυνατότητα αυτή παρατείνεται έως τις 25 Σεπτεμβρίου 2027, επειδή εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες εξακολουθούν να διαθέτουν τις παλαιές ταυτότητες.
Η ίδια η παράταση, όμως, αποκαλύπτει κάτι πολύ σημαντικότερο.
2.- Η κυβέρνηση δεν μπορεί ακόμη να καταργήσει τις παλιές ταυτότητες
Αν η αντικατάσταση των παλαιών ταυτοτήτων είχε ολοκληρωθεί, δεν θα υπήρχε κανένας λόγος να παρατείνεται κάθε χρόνο αυτή η ειδική μεταβατική ρύθμιση.
Η ανάγκη επαναλαμβανόμενων παρατάσεων αποτελεί έμμεση αλλά σαφή παραδοχή ότι η μετάβαση στο νέο σύστημα δεν έχει ολοκληρωθεί.
Και αυτό δεν είναι τυχαίο.
3.- Η μεγάλη διαφορά της ΚΥΑ του 2023 από εκείνη του 2019
Λίγοι γνωρίζουν ότι η πρώτη υπουργική απόφαση του 2019, επί κυβερνήσεως ΣΥΡΙΖΑ, προέβλεπε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα πέντε ετών για την αντικατάσταση όλων των δελτίων ταυτότητας.
Η Κοινή Υπουργική Απόφαση του 2023, με την οποία ξεκίνησε η έκδοση των νέων ταυτοτήτων, εγκατέλειψε αυτή την πρόβλεψη.
Δεν ορίζει καμία ημερομηνία μέχρι την οποία πρέπει να ολοκληρωθεί η αντικατάσταση όλων των παλαιών δελτίων.
Αντίθετα, προβλέπει μεταβατικό καθεστώς, κατά το οποίο οι δύο τύποι ταυτοτήτων συνυπάρχουν.
Η επιλογή αυτή έχει μεγάλη σημασία.
Όσο η Πολιτεία δεν ολοκληρώνει την καθολική αντικατάσταση των παλαιών ταυτοτήτων και δεν θεσπίζει συγκεκριμένη ημερομηνία λήξης της ισχύος τους, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τους κατόχους τους ως πολίτες που διαθέτουν νόμιμο αποδεικτικό ταυτότητας.
Γι' αυτό και είναι υποχρεωμένη να παρατείνει κάθε χρόνο ειδικές μεταβατικές ρυθμίσεις, όπως αυτή της εξ αποστάσεως ηλεκτρονικής ταυτοποίησης.
4.- Υπάρχει και μία ακόμη ενδιαφέρουσα αντίφαση
Αν οι παλαιές ταυτότητες θεωρούνταν ανεπαρκείς ή μη ασφαλείς, τότε η κυβέρνηση δεν θα μπορούσε να τις αποδέχεται για διαδικασίες εξ αποστάσεως ηλεκτρονικής ταυτοποίησης, δηλαδή για διαδικασίες που απαιτούν αυξημένη αξιοπιστία ως προς την εξακρίβωση της ταυτότητας του πολίτη.
Με άλλα λόγια, η ίδια η παράταση αποτελεί έμμεση αναγνώριση ότι, για τις συγκεκριμένες διαδικασίες, η Πολιτεία εξακολουθεί να θεωρεί τις παλαιές ταυτότητες επαρκές αποδεικτικό της ταυτότητας του κατόχου τους.
5.- Έξι στους δέκα πολίτες εξακολουθούν να μην έχουν εκδώσει νέα ταυτότητα
Το σημαντικότερο, όμως, στοιχείο της επικαιρότητας δεν είναι η παράταση.
Είναι το γεγονός ότι, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, έξι στους δέκα πολίτες δεν έχουν ακόμη εκδώσει τη νέα ταυτότητα.
Προφανώς, οι λόγοι διαφέρουν. Άλλοι αδιαφορούν. Άλλοι καθυστερούν. Άλλοι δεν έχουν βρει ακόμη διαθέσιμο ραντεβού.
Υπάρχει όμως και μία πολύ μεγάλη κατηγορία πολιτών που συνειδητά επιλέγει να μην αντικαταστήσει την παλαιά ταυτότητα, εκφράζοντας έτσι την αντίθεσή της στον τρόπο με τον οποίο προωθείται η ψηφιακή διακυβέρνηση, η σταδιακή ενοποίηση των προσωπικών δεδομένων και η μετάβαση σε ένα ολοένα πιο συγκεντρωτικό ψηφιακό σύστημα.
Η στάση αυτή δεν μπορεί πλέον να θεωρείται περιθωριακή.
Όταν η πλειοψηφία των πολιτών δεν έχει ακόμη αποδεχθεί το νέο σύστημα, η Πολιτεία οφείλει να ακούσει το μήνυμα της κοινωνίας και όχι να το αγνοήσει.
6.- Η ΕΞΟΔΟΣ δεν αγωνίζεται μάταια
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί και μία ηθική δικαίωση για όλους όσοι, τα τελευταία χρόνια, ενημέρωσαν, προειδοποίησαν, ανέδειξαν προβληματισμούς και υπερασπίστηκαν το δικαίωμα του πολίτη να επιλέγει.
Η ΕΞΟΔΟΣ, μαζί με πολλούς άλλους φορείς, συλλογικότητες και ευαισθητοποιημένους πολίτες, δεν διεκδίκησε ποτέ την επιβολή της δικής της άποψης.
Διεκδίκησε το αυτονόητο: Να υπάρχει πραγματική επιλογή. Να διατηρούνται λειτουργικές αναλογικές εναλλακτικές. Να μην οδηγείται ο πολίτης, άμεσα ή έμμεσα, σε μία μοναδική ψηφιακή οδό για την άσκηση των δικαιωμάτων του.
Η σημερινή πραγματικότητα δείχνει ότι οι ανησυχίες αυτές δεν ήταν αβάσιμες.
7.- Μείνετε σταθεροί – με νηφαλιότητα και ευθύνη
Σε όσους, για λόγους συνείδησης, προσωπικών δεδομένων ή πολιτικών αρχών, δεν επιθυμούν ακόμη να αντικαταστήσουν την παλαιά τους ταυτότητα, θα θέλαμε να απευθύνουμε μία απλή προτροπή:
Μείνετε σταθεροί. Όχι με οργή. Όχι με φανατισμό. Όχι με απαξίωση όσων επέλεξαν διαφορετικά. Αλλά με ψυχραιμία, ευγένεια, τεκμηρίωση και αξιοπρέπεια.
Η υπεύθυνη στάση ενός ελεύθερου πολίτη έχει πάντοτε μεγαλύτερη δύναμη από οποιαδήποτε κραυγή.
8.- Μία ακόμη εξέλιξη που δικαιώνει τη στάση πολλών πολιτών
Τους τελευταίους μήνες η ΕΞΟΔΟΣ είχε καλέσει τους πολίτες που δεν επιθυμούσαν να εκδώσουν νέα ταυτότητα να προμηθευτούν εγκαίρως διαβατήριο, πριν από τις 3 Αυγούστου 2026, οπότε οι παλαιές ταυτότητες παύουν να χρησιμοποιούνται ως ταξιδιωτικό έγγραφο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Πολλοί ακολούθησαν αυτή την προτροπή, δημιουργώντας μάλιστα πρωτοφανή συνωστισμό στα γραφεία έκδοσης διαβατηρίων.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι ολοένα και περισσότεροι πολίτες επιλέγουν να αξιοποιήσουν τα νόμιμα μέσα που τους παρέχει η έννομη τάξη, χωρίς να παραιτούνται από τις αρχές και τις ανησυχίες τους.
9.- Το μήνυμα της κοινωνίας είναι σαφές
Το μήνυμα που εκπέμπει σήμερα η κοινωνία είναι βαθύτερο από μια απλή επιφύλαξη απέναντι στις νέες ταυτότητες. Είναι ένα αίτημα ελευθερίας. Οι πολίτες ζητούν να μη βρεθούν μπροστά σε έναν μονόδρομο, αλλά να έχουν πραγματική δυνατότητα επιλογής. Να θεσμοθετηθεί προαιρετική η χρήση της ψηφιακής ταυτότητας και του Προσωπικού Αριθμού και να διατηρηθεί το δικαίωμα μιας πλήρους αναλογικής ζωής, χωρίς ψηφιακούς καταναγκασμούς και χωρίς αποκλεισμούς.
Αυτό ακριβώς έχει κατοχυρώσει η Ελβετία, όπου ο ηλεκτρονικός τρόπος ταυτοποίησης είναι προαιρετικός και συνυπάρχει με τις αναλογικές διαδικασίες. Η τεχνολογία μπορεί να αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για όποιον την επιλέγει· δεν πρέπει όμως να μετατρέπεται σε υποχρεωτική προϋπόθεση για την άσκηση δικαιωμάτων ή για τη συμμετοχή στην κοινωνική και οικονομική ζωή.
Η ΕΞΟΔΟΣ θα συνεχίσει να να υπερασπίζεται αυτήν ακριβώς την αρχή: την ελευθερία του προσώπου απέναντι στον ψηφιακό καταναγκασμό. Όχι την άρνηση της τεχνολογίας, αλλά την απόρριψη της υποχρεωτικότητας. Όχι τον αποκλεισμό της ψηφιακής επιλογής, αλλά την ισότιμη συνύπαρξή της με την αναλογική ζωή. Γιατί η ελευθερία χάνεται όταν η επιλογή καταργείται.
