Η τρίτη επέτειος του εγκλήματος των Τεμπών, σήμερα, δεν ήταν απλώς ένας σταθμός μνήμης. Έγινε δοκιμασία αντοχής – για την κοινωνία, για τη Δικαιοσύνη, αλλά και για το ίδιο το στρατόπεδο των οικογενειών των θυμάτων.
Το παλλαϊκό αίτημα για Δικαιοσύνη, λογοδοσία και κάθαρση παραμένει ζωντανό. Όμως η δημόσια εικόνα δείχνει πλέον διαφοροποιήσεις και εντάσεις μεταξύ προσώπων που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή του αγώνα, όπως η Μαρία Καρυστιανού, ο Παύλος Ασλανίδης, ο Πάνος Ρούτσι και ο Νίκος Πλακιάς, καθώς και άλλοι συγγενείς.
Το ερώτημα δεν είναι κουτσομπολίστικο. Είναι πολιτικό και βαθύ: Τι σημαίνει αυτή η διαφοροποίηση για το ίδιο το αίτημα της κάθαρσης;
Οι διαφορετικές στρατηγικές
Παρατηρείται μια διάκριση σε επίπεδο στρατηγικής:
Θεσμική–πολιτική διεύρυνση του αγώνα: Επιλογή μετατροπής της κοινωνικής οργής σε ευρύτερη πολιτική παρέμβαση, ακόμη και σε οργανωμένη πολιτική έκφραση.
Αποκλειστικά δικαστικός και ηθικός αγώνας: Έμφαση στην ανεξαρτησία από κάθε κομματική ή πολιτική φιλοδοξία.
Αποστασιοποίηση από δημόσιες αντιπαραθέσεις: Στροφή σε πιο σιωπηλή αλλά επίμονη διεκδίκηση.
Αυτές οι επιλογές δεν είναι απλώς προσωπικές. Αντανακλούν διαφορετικές αντιλήψεις για το πώς επιτυγχάνεται η κάθαρση: μέσα από το σύστημα ή μέσα από ρήξη με το σύστημα;
Η πολιτική διάσταση της διαφοροποίησης
Το κίνημα των Τεμπών γεννήθηκε ως αυθόρμητο, ακηδεμόνευτο, ηθικά υπέρτερο από κομματικούς υπολογισμούς. Αυτό του έδωσε δύναμη.
Όταν όμως ένα κίνημα αποκτά μαζικότητα και επιρροή, αναπόφευκτα εγείρεται το ερώτημα: Θα παραμείνει πίεση προς το πολιτικό σύστημα; Ή θα επιχειρήσει να το μετασχηματίσει από μέσα;
Η πρώτη επιλογή διατηρεί καθαρό το ηθικό έρεισμα. Η δεύτερη επιδιώκει αποτελεσματικότητα μέσω πολιτικής συγκρότησης.
Εδώ γεννώνται οι εντάσεις. Διότι κάθε κίνηση προς την πολιτικοποίηση προκαλεί καχυποψία σε όσους φοβούνται εργαλειοποίηση ή αλλοίωση του αιτήματος.
Η ψυχολογική διάσταση
Δεν πρέπει να παραγνωρίζεται το αυτονόητο: μιλάμε για γονείς που έχασαν παιδιά.
Το πένθος δεν είναι γραμμικό. Εκδηλώνεται ως οργή, ως αδιάλλακτη στάση, ως καχυποψία, ως ανάγκη ελέγχου του αφηγήματος, αλλά και ως φόβος μήπως «χαθεί» το νόημα της θυσίας.
Όταν το τραύμα συναντά τη δημόσια πολιτική σφαίρα, οι εντάσεις γίνονται σχεδόν αναπόφευκτες. Τα είδαμε σήμερα. Κάποιες οικογένειες δεν επέτρεψαν στην Μαρία Καρυστιανού να μιλήσει.
Η εχθρότητα που εκδηλώνεται δημόσια μεταξύ προσώπων συχνά δεν είναι μόνο πολιτική. Είναι και υπαρξιακή: ποιος εκπροσωπεί «γνήσια» το αίμα των παιδιών;
Οι συνέπειες της διαίρεσης
Η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι η διαφωνία. Είναι η εικόνα διάσπασης.
Διότι αποδυναμώνεται η κοινωνική πίεση. Δίνεται άλλοθι στο πολιτικό σύστημα να μιλήσει για «εσωτερικές διαμάχες». Μετατοπίζεται το ενδιαφέρον από τις ευθύνες στην προσωπική αντιπαράθεση.
Το αίτημα της λογοδοσίας κινδυνεύει να γίνει αντικείμενο τακτικισμών. Και αυτό θα ήταν δεύτερη ήττα.
Το ακηδεμόνευτο ως όρος επιβίωσης
Το κίνημα των Τεμπών απέκτησε ισχύ επειδή ήταν υπερκομματικό, ακηδεμόνευτο και κοινωνικά πλατύ. Αν χαθεί αυτό το στοιχείο, η ηθική υπεροχή υπονομεύεται.
Η ανεξαρτησία από κόμματα – ακόμη και όταν υπάρχει πολιτική στόχευση – είναι κρίσιμη. Η κοινωνία εμπιστεύτηκε τις οικογένειες επειδή δεν έβλεπε «πολιτικό σχεδιασμό», αλλά πόνο και αλήθεια.
Τώρα χρειάζεται ωρίμανση – όχι ρήξη
Σήμερα, στην Αθήνα, ήταν υπέροχοι στις ομιλίες τους ο Παύλος Ασλανίδης και η Μιρέλα Ρούτσι. Η τελευταία ήταν συγκλονιστική με την δημόσια κατάθεση της ψυχής της.
Ωστόσο, θέλει προσοχή. Η τρίτη επέτειος ήταν σημείο καμπής. Χρειάζονται: Ψυχραιμία στη δημόσια έκφραση. Εσωτερικός διάλογος χωρίς δημόσιες προσωπικές αιχμές. Διακριτοί ρόλοι αλλά κοινός στόχος.
Διαφορετικές στρατηγικές μπορούν να συνυπάρχουν, εφόσον δεν αλληλοαναιρούνται.
Νέες μορφές αγώνα
Αντί για εσωτερικές συγκρούσεις, η ενέργεια μπορεί να στραφεί σε διεθνή νομική τεκμηρίωση και ευρωπαϊκές παρεμβάσεις. Σε συστηματική παρακολούθηση της δικαστικής πορείας με ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες. Σε διαρκή κοινωνική ενημέρωση για τα ζητήματα ασφάλειας των μεταφορών. Σε θεσμικές πρωτοβουλίες για διαφάνεια και λογοδοσία. Σε μια επίμονη επανάληψη του αιτήματος για Δικαιοσύνη, λογοδοσία και κάθαρση.
Η υπόθεση των Τεμπών δεν είναι μόνο ποινική. Είναι ζήτημα δημοκρατικής ποιότητας.
Οι διαφοροποιήσεις μεταξύ των οικογενειών είναι ανθρώπινες και πολιτικά εξηγήσιμες.
Δεν πρέπει όμως να γίνουν η κύρια είδηση.
Το αίτημα για Δικαιοσύνη, λογοδοσία και κάθαρση υπερβαίνει πρόσωπα και στρατηγικές.Αν κάτι έδειξε αυτή η τριετία, είναι ότι η κοινωνία διψά για αλήθεια. Και η αλήθεια απαιτεί: Ενότητα στον πυρήνα του αιτήματος. Ακηδεμόνευτη στάση. Ωριμότητα απέναντι στην πρόκληση της πολιτικής εργαλειοποίησης. Νέες μορφές αγώνα που θα ενισχύσουν – και δεν θα κατακερματίσουν – το κίνημα.
Η μνήμη των παιδιών δεν ανήκει σε κανέναν. Ανήκει στη Δικαιοσύνη που ακόμη εκκρεμεί. Και δεν εννοώ το δικαστήριο.
